Zombie walk là gì: diễu hành xác sống bắt đầu từ đâu và diễn ra thế nào

Zombie walk là cuộc diễu hành của những người hoá trang thành xác sống, đi chậm qua phố, công viên hoặc bãi biển theo một lộ trình định sẵn. Các nguồn thường nhắc hai mốc mở đầu: một buổi tụ tập ở Sacramento, California năm 2001 và một cuộc đi bộ nhỏ ở Toronto, Canada năm 2003. Từ đầu thập niên 2000, hình thức này lan khắp Bắc Mỹ, châu Âu, Mỹ Latinh, Úc rồi tới châu Á, thường gắn với Halloween và hoạt động gây quỹ từ thiện.

Không ai "phát minh" ra zombie walk theo nghĩa có bằng sáng chế. Nó là kiểu hoạt động tự phát của người hâm mộ phim kinh dị, lớn dần nhờ diễn đàn mạng và, về sau, mạng xã hội.

Những mốc được nhắc nhiều nhất

Vì zombie walk ban đầu là hoạt động nhỏ, không ai ghi chép chính thức, nên cụm từ đúng nhất là "thường được nhắc là". Các mốc sau xuất hiện trong nhiều bài báo và tài liệu tổng hợp:

• Sacramento, 2001: một nhóm người hoá trang xác sống đi bộ để quảng bá cho một sự kiện chiếu phim kinh dị. Nhiều nguồn gọi đây là hình thức sớm nhất của zombie walk, nhưng quy mô và tên gọi lúc đó chưa rõ.
• Toronto, 2003: một người hâm mộ phim kinh dị tên Thea Munster rủ vài người bạn hoá trang đi bộ trong thành phố. Nhóm ban đầu chỉ vài người, những năm sau lên tới hàng nghìn. Toronto thường được nhắc như nơi biến zombie walk thành sự kiện thường niên.
• Monroeville, Pennsylvania, 2006: buổi "Walk of the Dead" tại trung tâm thương mại Monroeville Mall, gần Pittsburgh, được Guinness ghi nhận 894 người tham gia, gây quỹ cho ngân hàng thực phẩm cộng đồng vùng Pittsburgh. Địa điểm không phải ngẫu nhiên: đó chính là trung tâm thương mại nơi George A. Romero quay Dawn of the Dead (1978).
• Cuối thập niên 2000 trở đi: các thành phố ở Mỹ, Canada, Anh, Úc, Mexico, Brazil thi nhau tổ chức. Từ đây xuất hiện cuộc đua kỷ lục số người và Ngày Xác sống Thế giới (xem bài riêng về kỷ lục).

Tóm lại: không có "zombie walk đầu tiên" được công nhận chính thức. Nói Sacramento hay Toronto là "nơi khởi đầu" đều chỉ đúng một phần.

Vì sao zombie walk lại bùng nổ đầu thập niên 2000

Đầu thập niên 2000 là lúc xác sống quay lại màn ảnh mạnh mẽ: 28 Days Later (2002), bản làm lại Dawn of the Dead (2004), Shaun of the Dead (2004) nối nhau ra rạp. Người hâm mộ có thêm cảm hứng, và cũng có công cụ mới để rủ nhau: diễn đàn, trang sự kiện, rồi các mạng xã hội.

Thêm nữa, zombie walk gần như không tốn tiền. Không cần sân khấu, không cần vé. Chỉ cần một ngày, một lộ trình và lời hẹn "ai thích thì hoá trang tới". Với người trẻ ở các thành phố lớn, đó là một cách vui để chiếm lại đường phố trong vài giờ, giống một buổi diễu hành hoá trang không có ban tổ chức nghiêm trang.

Cũng phải nói đến tinh thần hài hước. Shaun of the Dead đã cho thấy xác sống có thể buồn cười, và zombie walk thừa hưởng tinh thần ấy: nhiều người tới không phải để doạ mà để khoe ý tưởng, như xác sống chú hề, xác sống siêu anh hùng, xác sống đi kèm chó (chó không hoá trang, chỉ đeo khăn cho vui).

Một buổi zombie walk diễn ra thế nào

Mỗi thành phố một kiểu, nhưng phần lớn các buổi có cùng khung:

1. Tập trung và hoá trang: người tham gia tới điểm hẹn từ sớm. Nhiều nơi có góc trang điểm do tình nguyện viên hoặc học viên trường hoá trang phụ trách, giúp người tới tay không cũng thành xác sống.
2. Phổ biến quy tắc: ban tổ chức nhắc lộ trình, giờ kết thúc, điều cấm (không chạm vào người qua đường, không chặn xe, không mang đồ vật giống vũ khí).
3. Đi bộ: đoàn đi chậm theo lộ trình đã đăng ký với chính quyền, thường dài vài cây số, có người dẫn đường và người đi cuối.
4. Điểm kết thúc: thường là quảng trường, công viên hoặc bãi biển, nơi có chụp ảnh nhóm, thi hoá trang, biểu diễn ca nhạc hay chiếu phim.
5. Dọn dẹp: các buổi tổ chức tốt có tình nguyện viên nhặt rác, nhắc người tham gia không để lại vệt màu, vỏ hộp hoá trang trên phố.

Zombie walk và từ thiện

Một nét rất riêng của zombie walk là gắn với gây quỹ. Kiểu phổ biến nhất là "vé vào cửa bằng đồ hộp": mỗi xác sống mang theo vài hộp thực phẩm không hỏng để tặng ngân hàng thực phẩm. Buổi Monroeville năm 2006 và Ngày Xác sống Thế giới ở Pittsburgh đều đi theo hướng này.

Có nơi chọn quỹ liên quan tới chủ đề "não": cuộc diễu hành xác sống lâu năm ở Brisbane, Úc, nhiều năm gây quỹ cho một tổ chức hỗ trợ nghiên cứu và người bệnh về não. Ý tưởng "xác sống thích não nên giúp đỡ người bị bệnh về não" vừa hài hước vừa dễ nhớ.

Từ thiện cũng giúp zombie walk được chính quyền và người dân chấp nhận dễ hơn. Một đám đông hoá trang đáng sợ đi giữa phố có thể gây phản cảm; một đám đông như thế nhưng đang quyên góp cho người nghèo thì câu chuyện khác hẳn.

Zombie walk ở các nơi: mỗi nước một màu

Ở châu Á, diễu hành tự phát trên phố công cộng thường cần nhiều giấy phép hơn, và không khí lễ hội đường phố kiểu phương Tây cũng không phổ biến. Vì thế người hâm mộ hay gặp "đám đông xác sống" ở các đêm Halloween của công viên giải trí (có bài riêng) hơn là trên phố.

Quy tắc ứng xử khi tham gia zombie walk

Các ban tổ chức có kinh nghiệm thường nhắc những điều gần giống nhau. Gom lại thành danh sách để bạn mang theo:

• Không chạm người ngoài đoàn: diễn vai với người qua đường bằng ánh mắt, dáng đi là đủ. Không túm áo, không chặn đường, không lao vào xe.
• Không doạ trẻ nhỏ và người lớn tuổi: nếu một em bé sợ, lùi lại, vẫy tay, có khi cười một cái để em biết mình là người hoá trang.
• Không mang đồ trông như vũ khí: kể cả đồ nhựa. Trên phố, cảnh sát và người dân không biết đó là đồ giả, và nhiều thành phố cấm hẳn.
• Đi đúng lộ trình, đúng giờ: lộ trình đã đăng ký với chính quyền. Tách đoàn đi chỗ khác là tự đặt mình ra ngoài vòng bảo vệ của ban tổ chức.
• Uống nước, nghỉ khi mệt: hoá trang dày, đi chậm nhiều giờ dễ mất sức, nhất là ở nơi nóng. Ai có bệnh tim mạch, hô hấp nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi tham gia sự kiện đông người kéo dài.
• Để lại phố sạch: không bôi màu lên tường, cửa kính, xe người khác. Mang túi đựng rác hoá trang của mình về.

Góc nhìn hôm nay: muốn tham gia hoặc tự tổ chức thì bắt đầu từ đâu

Nếu bạn sống hoặc du lịch ở thành phố có zombie walk thường niên, cách đơn giản nhất là theo dõi trang chính thức của sự kiện vào khoảng tháng Chín, tháng Mười. Lịch, lộ trình và quy định thay đổi từng năm; có năm sự kiện bị hoãn vì thời tiết hoặc vì chưa được cấp phép.

Ở Việt Nam, diễu hành đông người trên đường phố cần xin phép cơ quan chức năng địa phương, và không nên tự rủ nhau hoá trang đi giữa phố đông xe. Các lựa chọn hợp lý hơn:

• Trong khuôn viên: trường đại học, khu đô thị, khu chung cư có sân rộng có thể làm một "zombie walk mini" vòng quanh sân, có ban quản lý đồng ý.
• Gắn với một việc tốt: mỗi người mang theo sách cũ, gạo, đồ dùng học tập để quyên góp. Vừa vui vừa có thứ để kể.
• Có người lo an toàn: phân công người dẫn đầu, người đi cuối, người mang hộp sơ cứu, người nhắc giờ.
• Báo trước cho hàng xóm: một tờ thông báo ở sảnh chung cư giúp người lớn tuổi, trẻ nhỏ không bất ngờ khi thấy cả đoàn xác sống đi qua.

Ai mê phim có thể làm thêm một việc: xem lại Dawn of the Dead 1978 trước khi đọc về buổi zombie walk ở Monroeville. Biết đoàn diễu hành đang đi trên chính nền gạch của bộ phim, câu chuyện tự nhiên thú vị hơn nhiều.