Resident Evil trên màn ảnh: sáu phim điện ảnh từ năm 2002 đến 2016

Loạt Resident Evil người đóng gồm sáu phim điện ảnh ra mắt từ năm 2002 đến 2016, đều có Milla Jovovich trong vai Alice, nhân vật được viết riêng cho màn ảnh, và bốn phim do Paul W. S. Anderson đạo diễn. Lấy cảm hứng từ loạt tác phẩm của hãng Capcom ra đời năm 1996, các phim đi từ kinh dị trong phòng thí nghiệm ngầm sang hành động hậu tận thế quy mô toàn cầu. Đây là một trong những loạt phim xác sống dài hơi và thành công về thương mại nhất của điện ảnh phương Tây.

Nguồn gốc: từ biệt thự Spencer đến màn ảnh rộng

Năm 1996, Capcom phát hành Biohazard ở Nhật, ở phương Tây mang tên Resident Evil. Bản gốc trên máy chơi điện tử đưa người chơi vào một biệt thự đầy xác sống ở vùng núi gần thành phố hư cấu Raccoon City, và dần hé lộ tập đoàn dược phẩm Umbrella đứng sau những thí nghiệm virus. Hình ảnh tập đoàn, virus nhân tạo và phòng thí nghiệm bí mật về sau thành khung của cả loạt phim.

Hãng Constantin Film của Đức mua quyền chuyển thể. Theo các bài báo về quá trình phát triển, cuối thập niên 1990 George A. Romero từng được mời viết kịch bản, nhưng bản của ông không được chọn. Paul W. S. Anderson, đạo diễn người Anh từng làm Event Horizon (1997), viết kịch bản mới và nhận đạo diễn.

Quyết định quan trọng nhất là tạo một nhân vật chính hoàn toàn mới thay vì dùng các nhân vật quen thuộc của bản gốc. Alice ra đời, với Milla Jovovich, người vừa nổi tiếng qua The Fifth Element (1997) và Joan of Arc (1999).

Sáu phim, nhìn một lượt

Phim cuối ra rạp Nhật Bản cuối năm 2016, ở Mỹ đầu năm 2017, nên nhiều nguồn ghi năm khác nhau.

Phim đầu tiên (2002): kinh dị trong không gian kín

Phim mở đầu khi Alice tỉnh dậy trong một biệt thự, không nhớ gì. Một đội đặc nhiệm của Umbrella ập vào và đưa cô xuống The Hive, cơ sở nghiên cứu khổng lồ dưới lòng đất, nơi virus T đã rò rỉ và Red Queen, hệ thống máy tính điều khiển cơ sở, đã khoá kín mọi lối ra. Michelle Rodriguez đóng Rain, thành viên đội đặc nhiệm.

So với các phần sau, phim đầu gần với kinh dị nhất: hành lang hẹp, cửa khoá, đèn chập chờn, và thời gian đếm ngược. Anderson mượn nhiều không khí của phim khoa học viễn tưởng kín như Alien. Cảnh hành lang có tia laser là đoạn được nhắc nhiều nhất, dù để đúng tinh thần phim, nó được nhớ như một màn căng thẳng chứ không vì chi tiết ghê rợn. (Tiết lộ nội dung) Cái kết mở ra cả một thế giới đã đổi khác, đặt nền cho phần hai.

Từ kinh dị sang hành động: các phần giữa

Apocalypse (2004) đưa câu chuyện lên mặt đất, vào thành phố Raccoon City đang bị phong toả, với Jill Valentine do Sienna Guillory đóng, một trong những nhân vật quen thuộc nhất của bản gốc. Từ đây loạt phim chuyển hẳn sang hành động: Alice có năng lực vượt người do Umbrella can thiệp, và xác sống dần thành một mối đe doạ trong nhiều mối đe doạ.

Extinction (2007) đổi bối cảnh sang sa mạc, nơi virus đã lan toàn cầu và đất đai khô cằn. Phim mang dáng dấp phim hậu tận thế kiểu Mad Max, với đoàn xe của những người sống sót do Claire Redfield, Ali Larter đóng, dẫn đầu.

Afterlife (2010) và Retribution (2012) đánh dấu Anderson trở lại ghế đạo diễn và đẩy mạnh hình ảnh: quay 3D, quay chậm, những màn hành động được dàn dựng như vũ đạo. Nhiều nhân vật từ bản gốc được đưa vào, đôi khi chỉ để người hâm mộ nhận ra. Câu chuyện ngày càng xoay quanh những bí mật của Umbrella, bản sao và mô phỏng.

Alice: nhân vật gây tranh cãi nhất

Với người hâm mộ bản gốc, Alice là điểm gây chia rẽ. Một bên cho rằng cô lấn át các nhân vật kinh điển như Jill, Claire, Chris, Leon, khiến họ chỉ còn là vai phụ. Bên kia cho rằng việc tạo nhân vật mới giúp phim có tự do, không bị ràng buộc bởi cốt truyện có sẵn, và mang lại một nữ anh hùng hành động hiếm thấy ở đầu thập niên 2000.

Milla Jovovich gắn bó với vai suốt mười lăm năm, tự thực hiện nhiều cảnh hành động, và Alice trở thành vai diễn đồng nghĩa với tên tuổi cô. Jovovich và Anderson kết hôn năm 2009, giữa chừng loạt phim, và tiếp tục hợp tác ở các dự án khác.

Xác sống trong Resident Evil khác gì xác sống của Romero

• Nguồn gốc rõ ràng: không còn bí ẩn hay phóng xạ mơ hồ, xác sống là sản phẩm của một tập đoàn dược phẩm và một loại virus nhân tạo. Nỗi sợ chuyển từ cái chết sang công nghệ sinh học và quyền lực doanh nghiệp.
• Nhiều loại sinh vật: ngoài xác sống người, phim có chó nhiễm virus, quái vật đột biến, những sinh vật được chế tạo làm vũ khí. Đó là di sản của bản gốc, nơi mỗi màn có một mối đe doạ mới.
• Kẻ thù thật sự là con người: càng về sau, Umbrella càng là phản diện chính, còn xác sống chỉ là hậu quả.

Sau Alice: làm lại và phát triển mới

Năm 2021, Resident Evil: Welcome to Raccoon City của đạo diễn Johannes Roberts làm lại từ đầu, bám sát hơn hai bản gốc đầu tiên, với các nhân vật Claire, Chris, Jill, Leon và không khí kinh dị biệt thự. Năm 2022, Netflix ra một loạt phim truyền hình Resident Evil với câu chuyện mới, dừng sau một mùa. Song song đó, Nhật Bản có dòng phim hoạt hình CG riêng, kể ở danh mục xác sống Nhật Bản.

Xem thế nào và cho ai

Nếu chỉ xem một phim, phần đầu năm 2002 là lựa chọn hợp lý: gọn, căng, gần kinh dị nhất. Nếu thích hành động, có thể xem liền mạch cả sáu phim, chấp nhận rằng cốt truyện đôi chỗ mâu thuẫn giữa các phần. Người hâm mộ bản gốc muốn thấy nhân vật quen đúng như cũ thì bản 2021 sẽ hợp hơn.

Cả loạt đều có cảnh bạo lực và hình ảnh ghê rợn, phần lớn chỉ hợp người lớn hoặc thiếu niên lớn có người lớn đi cùng; khi phim chiếu ở Việt Nam, xem nhãn phân loại trước. Một cách xem thú vị là đặt phim đầu cạnh 28 Days Later cùng năm 2002 để thấy hai cách đưa virus vào thể loại xác sống: một bên là bom tấn hành động, một bên là phim độc lập u ám.