Halloween ở Việt Nam: từ phố Hàng Mã đến trường học và khu vui chơi

Halloween ở Việt Nam là một lễ hội vay mượn, phổ biến mạnh từ khoảng những năm 2000 qua trường quốc tế, trung tâm tiếng Anh, quán cà phê và phim ảnh. Biểu tượng dễ thấy nhất là phố Hàng Mã ở khu phố cổ Hà Nội: chỉ vài tuần sau Trung thu, cả con phố chuyển từ đèn lồng, đầu lân sang mặt nạ, bí ngô, áo choàng. Ở các thành phố lớn, Halloween sống chủ yếu trong trường học, trung tâm thương mại, khu vui chơi và các bữa tiệc của người trẻ.

Halloween không phải ngày lễ chính thức ở Việt Nam, cũng không gắn với tín ngưỡng nào của người Việt. Nó giống một "mùa hoá trang" mà mỗi gia đình, mỗi trường tự chọn tham gia hay không.

Halloween đến Việt Nam bằng con đường nào

Không có một mốc "Halloween du nhập năm nào". Có thể hình dung nó đến bằng nhiều lối cùng lúc:

• Trường quốc tế và trung tâm ngoại ngữ: Halloween là bài học văn hoá Anh – Mỹ dễ dạy nhất, có đồ hoá trang, có kẹo, có từ vựng. Nhiều trẻ em Việt biết Halloween từ lớp học trước khi biết ở đâu khác.
• Cộng đồng người nước ngoài: quán bar, nhà hàng ở các khu đông người nước ngoài sinh sống tổ chức tiệc hoá trang từ khá sớm.
• Phim và truyền hình: hàng chục năm xem phim Mỹ với cảnh đi xin kẹo, nhà ma, đèn bí ngô làm Halloween trở nên quen mắt.
• Thương mại và mạng xã hội: trung tâm thương mại, chuỗi cà phê, khu vui chơi coi tháng Mười là dịp trang trí; ảnh hoá trang thành nội dung quen thuộc trên mạng mỗi cuối tháng.

Kết quả là Halloween ở Việt Nam mang màu riêng: ít đi xin kẹo từng nhà, nhiều tiệc hoá trang, chụp ảnh, sự kiện ở trường và khu vui chơi.

Phố Hàng Mã: từ Trung thu sang Halloween

Hàng Mã là con phố cổ của Hà Nội, tên phố gắn với nghề làm và bán đồ mã, đồ giấy. Ngày nay, phố nổi tiếng nhất vào mùa Trung thu với đèn ông sao, đèn lồng, đầu lân. Nhưng chỉ cần qua rằm tháng Tám vài tuần, các cửa hàng đã bắt đầu treo mặt nạ, mũ phù thuỷ, bí ngô nhựa, áo choàng, tóc giả.

Những ngày cuối tháng Mười, phố đông người tới chọn đồ, chụp ảnh. Nhiều người không mua gì, chỉ tới để ngắm và chụp hình giữa những dãy hàng phủ cam, đen, tím. Với nhiều người Hà Nội, "đi Hàng Mã" đã thành một phần của mùa Halloween, giống như nó là một phần của mùa Trung thu.

Mẹo nhỏ cho ai định ghé: phố cổ hẹp, cuối tuần sát Halloween rất đông. Đi ngày thường, đi sớm sẽ dễ chọn đồ hơn. Trông chừng trẻ nhỏ, giữ túi xách cẩn thận như ở bất kỳ phố đông người nào. Tránh đeo mặt nạ che kín mặt khi đi xe máy trên đường.

Halloween ở trường học: vui nhưng có tranh luận

Nhiều trường quốc tế, trường song ngữ, trường mầm non tư thục tổ chức ngày hoá trang Halloween: trẻ mặc đồ nhân vật, đi qua các lớp xin kẹo, làm đèn bí ngô, thi hoá trang. Với trẻ nhỏ, đây là dịp học tiếng Anh, thủ công và mạnh dạn trước đám đông.

Song song, không ít phụ huynh băn khoăn: hình ảnh ma quỷ, xác sống, máu giả có hợp với trẻ không? Có trẻ thích thú, có trẻ sợ mất ngủ nhiều hôm. Một số trường chọn cách "Halloween nhẹ": khuyến khích hoá trang nhân vật hoạt hình, nghề nghiệp, con vật, hạn chế hình ảnh đáng sợ, không dùng máu giả.

Không có đáp án đúng cho mọi gia đình. Điều nên làm là hỏi trường về chủ đề và mức độ hoá trang trước, rồi bàn với con. Nếu con sợ, không có gì phải ép; một chiếc mũ phù thuỷ dễ thương cũng là tham gia Halloween rồi.

Khu vui chơi, trung tâm thương mại và nhà ma

Ở Hà Nội, TP.HCM và các khu du lịch lớn, nhiều khu vui chơi, công viên chủ đề và trung tâm thương mại mở chương trình Halloween theo mùa: trang trí, diễu hành hoá trang, thi hoá trang cho trẻ, khu "nhà ma" có diễn viên. Nội dung, thời gian và giới hạn độ tuổi thay đổi mỗi năm, nên cách chắc nhất là xem thông báo chính thức của từng nơi trước khi đi.

Khi chọn nhà ma cho gia đình, vài điều nên để ý:

• Giới hạn độ tuổi: nhiều nhà ma ghi rõ không dành cho trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai, người có bệnh tim. Hãy tôn trọng khuyến cáo đó.
• Mức độ doạ: có nơi chia "khu nhẹ" và "khu nặng". Lần đầu, chọn khu nhẹ.
• Lối thoát: hỏi nhân viên nếu muốn ra giữa chừng thì làm thế nào. Nơi tổ chức tốt luôn có câu trả lời.
• Không chạm diễn viên: diễn viên đóng ma, xác sống được dặn không chạm khách; khách cũng không nên đánh, đẩy họ khi giật mình.

Bảng so sánh: Halloween và các dịp lễ quen thuộc của người Việt mùa thu

Rằm tháng Bảy là dịp tâm linh nghiêm trang với nhiều gia đình, không nên mang không khí hoá trang đùa nghịch của Halloween vào đó. Hai dịp khác nhau hoàn toàn về ý nghĩa, dù cả hai đều có chuyện "cõi bên kia".

Hoá trang xác sống ở Việt Nam: những điều nên biết

Xác sống là một trong những chủ đề hoá trang được ưa chuộng ở các bữa tiệc Halloween của người trẻ, nhất là sau thành công của các phim xác sống Hàn Quốc chiếu trên nền tảng trực tuyến. Vài lưu ý thực tế:

• Thời tiết: miền Nam cuối tháng Mười vẫn nóng ẩm, mồ hôi làm lớp trang điểm chảy nhanh. Chọn lớp phấn mỏng, có lớp xịt giữ, mang theo khăn giấy.
• Di chuyển: đừng hoá trang đáng sợ rồi đi xe máy giữa phố tối. Người đi đường có thể giật mình, và mặt nạ, tóc giả, kính áp tròng đều làm hẹp tầm nhìn. Hoá trang tại nơi tổ chức, hoặc đi taxi.
• Nơi công cộng: mặc đồ hoá trang đáng sợ vào chợ, bệnh viện, chùa, nghĩa trang là thiếu tôn trọng và có thể gây hoảng sợ. Giữ hoá trang trong không gian của bữa tiệc.
• Da và mắt: dùng mỹ phẩm hoá trang có nhãn rõ ràng, tẩy trang kỹ sau tiệc. Kính áp tròng màu phải là loại được cấp phép, có tư vấn bác sĩ mắt, không mượn của người khác. Bài riêng trong danh mục hoá trang – kỹ xảo nói chi tiết hơn.

Góc nhìn hôm nay: đón Halloween theo kiểu của mình

Halloween ở Việt Nam không có "luật" bắt buộc. Đó vừa là điểm hay vừa là điểm dễ lệch: không có phong tục giữ khung, người ta dễ chạy theo hình ảnh càng ghê càng tốt. Một vài cách để Halloween vui mà nhẹ nhàng:

• Kết hợp làm thủ công: khoét bí ngô, làm đèn từ hộp giấy, vẽ mặt nạ cùng con. Trẻ nhớ những buổi tự tay làm lâu hơn bộ đồ mua sẵn.
• Tiệc nhỏ trong nhà: mời vài gia đình, mỗi nhà mang một món, xem một bộ phim hợp tuổi (danh mục này có bài riêng về chọn phim theo độ tuổi).
• Xin kẹo có tổ chức: ở chung cư, khu đô thị, có thể đăng ký danh sách các nhà sẵn sàng phát kẹo, dán dấu hiệu trước cửa, để trẻ chỉ gõ cửa nhà đồng ý.
• Thêm một việc tốt: quyên góp sách, quần áo cũ trong buổi tiệc, theo tinh thần các zombie walk gây quỹ ở nước ngoài.