Rampant (2018): Hyun Bin và xác sống cung đình trên màn ảnh rộng Hàn Quốc

Rampant (tên Hàn: 창궐, đọc là Changgwol, nghĩa là "hoành hành") là phim điện ảnh xác sống cổ trang Hàn Quốc ra rạp ngày 25/10/2018, do Kim Sung-hoon đạo diễn, Hyun Bin và Jang Dong-gun đóng chính. Phim kể chuyện một hoàng tử trở về Joseon đúng lúc kinh thành bị bầy "dạ quỷ" – những sinh vật chỉ ra ngoài ban đêm – tràn ngập. Rampant ra mắt chỉ ba tháng trước Kingdom của Netflix, nên hai tác phẩm thường được đặt cạnh nhau như hai cách làm xác sống cung đình rất khác nhau.

Thông tin cơ bản

Một chi tiết vui cho người mê phim: đạo diễn Rampant và đạo diễn mùa 1 Kingdom có cùng một tên tiếng Hàn là 김성훈. Khi viết bằng chữ Latin, người ta thường phân biệt là Kim Sung-hoon (Rampant) và Kim Seong-hun (Kingdom, Tunnel). Hai người khác nhau, làm hai dự án xác sống Joseon gần như cùng lúc.

Cốt truyện: hoàng tử trở về và đêm dạ quỷ

Hyun Bin vào vai Lee Chung, người con trai thứ của nhà vua, sống nhiều năm ở nhà Thanh và không mấy quan tâm đến ngai vàng. Khi người anh là thái tử qua đời, Lee Chung trở về Joseon, mang theo tâm thế của một người khách hơn là một người thừa kế. Ngay đêm đầu tiên, anh chứng kiến những sinh vật lao ra từ bóng tối, tấn công người dân rồi biến họ thành đồng loại.

Dân gian gọi chúng là dạ quỷ (야귀, "quỷ ban đêm"). Chúng sợ ánh sáng mặt trời và chỉ hoạt động khi trời tối. Trong khi đó, ở triều đình, Kim Ja-joon (Jang Dong-gun), một đại thần nắm binh quyền, lợi dụng hỗn loạn để mưu đồ cướp ngôi. Nhà vua (Kim Eui-sung) thì yếu đuối, chỉ lo giữ mình.

Lee Chung buộc phải chọn: rời đi như kế hoạch ban đầu, hay đứng về phía một nhóm nhỏ những người đang chống lại dạ quỷ để bảo vệ dân thường. Hành trình của nhân vật là hành trình từ một quý tộc thờ ơ thành người chịu trách nhiệm – một mô típ quen thuộc của phim cổ trang, được đặt vào khung xác sống.

Dạ quỷ: luật của xác sống trong Rampant

So với nhiều phim xác sống khác, Rampant chọn một bộ luật đơn giản và dễ nhớ:

• Đêm là của dạ quỷ, ngày là của người. Toàn bộ nhịp phim xoay quanh việc phải tới nơi an toàn trước khi mặt trời lặn, hoặc cầm cự tới khi trời sáng.
• Lây qua vết cắn. Người bị cắn biến đổi rất nhanh, khiến tình thế có thể đảo ngược chỉ trong vài phút.
• Di chuyển nhanh, theo bầy. Giống phần lớn xác sống Hàn sau năm 2016, dạ quỷ chạy và nhảy, không lê bước kiểu xác sống cổ điển.

Luật "sợ mặt trời" khiến dạ quỷ gần với ma cà rồng phương Tây hơn là xác sống thời Romero. Ranh giới này vốn rất mờ trong văn hoá đại chúng, và Rampant chọn đứng ở giữa: sinh vật vừa mang dáng dấp xác sống, vừa mang đặc tính của ma đêm trong tín ngưỡng châu Á.

Hành động võ thuật thay cho kinh dị

Điểm khác lớn nhất giữa Rampant và Kingdom nằm ở liều lượng. Kingdom là phim kinh dị có chính trị. Rampant là phim hành động võ thuật có xác sống. Khán giả đến rạp để xem Hyun Bin múa kiếm giữa đám đông, và phim cho họ đúng thứ đó: những cảnh đánh nhau dài, được dàn dựng như vũ đạo, trên mái nhà, trong cung điện, giữa phố chợ.

Cách làm này có ưu và nhược. Ưu điểm là phim dễ xem, nhịp nhanh, nhiều cảnh đẹp mắt. Nhược điểm, như nhiều nhà phê bình Hàn khi ấy nhận xét, là nỗi sợ – thứ làm nên linh hồn của phim xác sống – bị pha loãng; xác sống đôi khi chỉ còn là "quân lính" để nhân vật chính hạ gục. Phần chính trị cung đình cũng đơn giản hơn: phản diện rõ ràng, động cơ một chiều.

Đón nhận: thành công khiêm tốn, bị lu mờ bởi Kingdom

Theo HanCinema dẫn số liệu phòng vé Hàn Quốc, Rampant vượt mốc một triệu lượt khán giả trong bốn ngày đầu. Đó là khởi đầu tốt, nhưng với một phim có hai ngôi sao hạng A và kinh phí lớn, kỳ vọng ban đầu cao hơn nhiều. Phản hồi của giới phê bình ở mức trung bình.

Ba tháng sau, Kingdom ra mắt toàn cầu trên Netflix và nhanh chóng trở thành tiêu chuẩn của "xác sống Joseon". Từ đó, Rampant thường được nhắc tới như một bản thử nghiệm đến hơi sớm của cùng ý tưởng. Dù vậy, phim vẫn có chỗ đứng riêng với người hâm mộ Hyun Bin và người thích phim kiếm hiệp có yếu tố siêu nhiên.

So sánh nhanh Rampant và Kingdom

Hoàng tử từ nhà Thanh: phông nền lịch sử gợi nhớ

Chi tiết một hoàng tử Joseon sống nhiều năm ở nhà Thanh không phải bịa ra từ hư không. Sau cuộc tấn công của nhà Thanh vào Joseon năm 1636 – 1637, thế tử Sohyeon và em trai là đại quân Bongnim bị đưa sang Thẩm Dương làm con tin trong nhiều năm. Đó là một trong những chương đau lòng nhất của lịch sử Joseon, và từng được kể lại trong nhiều phim cổ trang Hàn.

Rampant không nói nhân vật Lee Chung dựa vào ai, và nhà vua trong phim cũng không mang tên một vị vua có thật. Phim chỉ mượn cảm giác của thời kỳ đó: một vương triều yếu thế giữa các nước lớn, một hoàng tử mang tâm thế người ngoài cuộc, và một triều đình rạn nứt vì tranh giành quyền lực. Người xem tò mò nên tìm đọc sách sử Hàn Quốc về cuộc xâm lược năm Bính Tý (1636) để phân biệt phần sử với phần hư cấu.

Góc nhìn hôm nay: xem Rampant thế nào cho đúng

Đừng xem Rampant với kỳ vọng của một phim kinh dị sâu sắc. Hãy xem nó như phim kiếm hiệp cổ trang Hàn có thêm sinh vật bóng đêm – khi ấy sẽ thấy phim khá vui. Các cảnh hành động của Hyun Bin, phục trang cung đình và không khí đêm Joseon là những điểm đáng chú ý.

Với người muốn nghiên cứu thể loại, Rampant là ví dụ tốt cho thấy cùng một ý tưởng có thể đi theo hai hướng: phim rạp chuộng ngôi sao và hành động, phim bộ trên nền tảng trực tuyến có không gian cho câu chuyện phức tạp hơn. Xem Rampant trước rồi xem Kingdom sau là cách hay để thấy rõ sự khác biệt đó. Phim có cảnh bạo lực, không hợp với trẻ nhỏ.