Tombs of the Blind Dead (1972): hiệp sĩ xác sống của điện ảnh Tây Ban Nha

Tombs of the Blind Dead, tên gốc La noche del terror ciego, là phim kinh dị Tây Ban Nha của đạo diễn Amando de Ossorio, ra rạp năm 1972 (một số nguồn ghi 1971 theo năm sản xuất). Thay vì xác sống đồn điền hay xác sống dịch bệnh, phim dựng lên những hiệp sĩ dòng Đền (Templar) thời trung cổ sống dậy từ mộ, mù loà, cưỡi ngựa trong đêm và săn người bằng âm thanh. Hình ảnh ấy làm phim thành một biểu tượng riêng của điện ảnh kinh dị châu Âu và mở ra một loạt bốn phim.

Bối cảnh: làn sóng "fantaterror" của Tây Ban Nha

Cuối thập niên 1960 và suốt thập niên 1970, Tây Ban Nha sản xuất rất nhiều phim kinh dị kinh phí thấp, giới nghiên cứu về sau gọi là làn sóng fantaterror. Những tên tuổi như Paul Naschy, Jesús Franco, Narciso Ibáñez Serrador và Amando de Ossorio làm phim cho cả thị trường trong nước lẫn xuất khẩu, thường hợp tác với Bồ Đào Nha, Ý hay Pháp.

Đây cũng là thời kỳ kiểm duyệt còn chặt ở Tây Ban Nha. Phim kinh dị, nhờ khoác áo giả tưởng và thường đặt bối cảnh xa xưa hoặc nước ngoài, có một khoảng tự do nhất định. Các nhà làm phim tận dụng những truyền thuyết châu Âu, lâu đài, tu viện đổ nát làm chất liệu.

De Ossorio, theo các tài liệu về ông, lấy cảm hứng từ văn học lãng mạn Tây Ban Nha thế kỷ 19, đặc biệt là những truyền thuyết của nhà thơ Gustavo Adolfo Bécquer, trong đó có chuyện hồn ma các hiệp sĩ dòng Đền trên một ngọn núi vào đêm lễ các linh hồn.

Câu chuyện ở mức giới thiệu

Hai người bạn cũ gặp lại nhau ở một khu nghỉ dưỡng và cùng một người quen đi chơi bằng tàu hoả. Giữa đường, một cô gái bỏ xuống tàu và đi bộ tới một thị trấn trung cổ bỏ hoang gần đó, định ngủ qua đêm trong khu phế tích. Người địa phương tránh xa nơi ấy, và có lý do.

Theo truyền thuyết trong phim, các hiệp sĩ dòng Đền từng ở đây đã bị xử tử vì những nghi lễ đen tối, thi thể bị bỏ cho quạ và mắt bị huỷ. Từ đó, mỗi đêm họ rời mộ để tìm người sống. Phần sau của phim là cuộc tìm kiếm cô gái mất tích và cuộc đối mặt với những kẻ không còn mắt. Phim có một số cảnh bạo lực và nội dung người lớn, không hợp với trẻ em.

Những "người chết mù" khác xác sống thường thế nào

Chi tiết mù loà là ý tưởng hay nhất của phim. Nạn nhân có thể sống sót nếu giữ im lặng tuyệt đối, và cảnh nhân vật nín thở trong khi những bóng áo choàng đi ngang qua là cảnh căng thẳng nhất. Ý tưởng "săn bằng âm thanh" về sau xuất hiện lại trong nhiều phim kinh dị khác.

Ngựa ma, quay chậm và tiếng tụng ca

Hình ảnh được nhớ nhất là các hiệp sĩ cưỡi ngựa xuyên qua đồng hoang trong đêm, được quay chậm. Kỹ thuật quay chậm đơn giản ấy biến những con ngựa và áo choàng tung bay thành một cơn ác mộng mơ màng. Âm nhạc của nhà soạn nhạc Antón García Abril pha tiếng tụng ca như thánh ca với âm thanh méo mó, gợi cảm giác lễ nghi tôn giáo đã hỏng.

Lớp hoá trang các hiệp sĩ khá giản dị: mặt nạ xương khô, râu tóc dài bạc trắng, hốc mắt trống. Với kinh phí nhỏ, de Ossorio khôn ngoan để họ chủ yếu xuất hiện trong bóng tối, khói sương và cận cảnh ngắn. Khu phế tích thời trung cổ, quay ở các địa điểm thật của bán đảo Iberia, cho phim một chất lịch sử mà xưởng phim khó dựng được.

Bốn phim của loạt "Blind Dead"

1. Tombs of the Blind Dead (1972): phim mở đầu, tu viện bỏ hoang và đêm kinh hoàng.
2. Return of the Blind Dead (1973): các hiệp sĩ tấn công một ngôi làng đang làm lễ hội, nhiều người hâm mộ coi đây là phần hay nhất.
3. The Ghost Galleon (1974): đổi bối cảnh sang một con tàu ma trên biển, kinh phí hạn chế lộ rõ.
4. Night of the Seagulls (1975): một làng chài ven biển hiến tế cho các hiệp sĩ, không khí u buồn khép lại loạt phim.

Bốn phim không nối tiếp nhau chặt chẽ; nguồn gốc của các hiệp sĩ đôi khi được kể khác nhau. Mỗi phim giống một biến tấu trên cùng một chủ đề. Tên tiếng Anh của các phim cũng thay đổi theo từng nhà phát hành, nên khi tìm cần đối chiếu với tên gốc tiếng Tây Ban Nha.

Amando de Ossorio là ai

De Ossorio sinh năm 1918 ở vùng Galicia, tây bắc Tây Ban Nha, làm phim từ thập niên 1950 với nhiều thể loại trước khi tìm thấy chỗ đứng trong phim kinh dị. Thành công của Tombs of the Blind Dead biến ông thành một trong những tên tuổi chính của làn sóng fantaterror. Ngoài loạt Blind Dead, ông còn làm thêm một số phim kinh dị khác trong thập niên 1970, nhưng không phim nào được nhớ bằng bốn phim về các hiệp sĩ mù.

Phong cách của ông chịu ảnh hưởng của phim kinh dị gô-tích Anh và Ý: lâu đài, tu viện, sương mù, phụ nữ trẻ lạc vào nơi cấm. Nhưng ông thêm vào đó chất Tây Ban Nha: những phế tích thời trung cổ có thật, những truyền thuyết tôn giáo, và một nỗi u buồn của những vùng đất đã bị bỏ quên.

Vì sao phim vẫn được nhắc đến hôm nay

Trong lịch sử phim xác sống, Tombs of the Blind Dead giữ một vị trí lạ. Nó ra đời chỉ vài năm sau Night of the Living Dead nhưng đi theo hướng ngược lại: không đương đại, không dịch bệnh, mà quay về quá khứ, tôn giáo, truyền thuyết. Nó cho thấy châu Âu có thể có xác sống của riêng mình, mọc lên từ lịch sử và văn học của chính họ.

Giới phê bình thường khen không khí và hình ảnh, chê kịch bản và diễn xuất. Nhưng ít ai quên những hiệp sĩ mù cưỡi ngựa trong đêm. Hình ảnh ấy được in trên áp phích, bìa đĩa, và được nhiều nhà làm phim kinh dị trẻ nhắc đến như một nguồn cảm hứng.

Góc nhìn hôm nay: tìm xem và tìm hiểu thêm

Các bản phục chế của loạt phim đã được phát hành dạng đĩa ở nhiều nước, có khi gộp cả bốn phim. Nên xem bản tiếng Tây Ban Nha có phụ đề nếu có. Phim có cảnh bạo lực và nội dung người lớn, chỉ hợp người trưởng thành.

Ai thích có thể đọc thêm truyền thuyết của Bécquer, đặc biệt truyện El monte de las ánimas (Núi linh hồn), để thấy hạt giống văn học của các hiệp sĩ mù. Người quan tâm đến lịch sử thật của dòng Đền nên tìm sách sử nghiêm túc: dòng tu này bị giải tán đầu thế kỷ 14 trong một vụ việc chính trị – tôn giáo phức tạp, và những lời buộc tội về nghi lễ đen tối thời đó được giới sử học hiện đại nhìn nhận với nhiều hoài nghi. Phim chỉ mượn truyền thuyết, không phải sử liệu.