Thriller (1983): video ca nhạc dạy cả thế giới điệu nhảy xác sống

Thriller là video ca nhạc dài khoảng 14 phút của Michael Jackson, do John Landis đạo diễn, Rick Baker phụ trách hoá trang, Michael Peters cùng Jackson biên đạo, ra mắt trên kênh MTV ngày 2/12/1983. Đoạn nhảy tập thể của Jackson với một nhóm diễn viên hoá trang xác sống đã trở thành điệu nhảy xác sống nổi tiếng nhất thế giới, được bắt chước ở trường học, đám cưới, lễ hội Halloween suốt bốn mươi năm. Năm 2009, Thriller là video ca nhạc đầu tiên được Thư viện Quốc hội Mỹ chọn vào Danh mục Phim Quốc gia (National Film Registry).

Thông tin cơ bản

Vì sao lại là John Landis và Rick Baker

Michael Jackson tìm đến John Landis sau khi xem An American Werewolf in London (Người sói ở London, 1981), bộ phim nổi tiếng với cảnh biến hình người sói do Rick Baker thực hiện. Chính cảnh biến hình ấy đã giúp Rick Baker nhận giải Oscar đầu tiên của hạng mục Hoá trang, hạng mục mới được Viện Hàn lâm lập ra lúc đó. Jackson muốn một video có cảnh biến hình tương tự, và muốn video được làm như một phim ngắn thật sự, có cốt truyện, có diễn xuất.

Kết quả là một "phim kinh dị mini" ba lớp: mở đầu bằng cảnh nhại phim kinh dị thập niên 1950, nơi chàng trai biến thành một sinh vật giống mèo dưới ánh trăng; chuyển sang hiện tại khi đôi tình nhân rời rạp chiếu phim; rồi đến đoạn nghĩa địa, nơi các xác sống trỗi dậy và nhảy cùng nhân vật chính. Kết thúc để mở, với một cái nháy mắt hài hước.

Hoá trang: làm xác sống cho một video ca nhạc

Thách thức của Rick Baker là làm những xác sống trông đủ đáng sợ cho một bộ phim, nhưng vẫn nhảy được. Hoá trang hiệu ứng thời đó dùng cao su bọt (foam latex) đắp lên mặt, tóc giả, răng giả, kính áp tròng, rồi tô màu bằng tay. Lớp hoá trang dày thường làm diễn viên nóng, khó cử động mặt, khó thở mạnh — điều bất lợi cho một vũ đoàn phải nhảy nhiều lần liền.

Vì vậy, vai xác sống trong đoạn nhảy được giao cho vũ công chuyên nghiệp, rồi mới hoá trang lên người họ — làm ngược lại, lấy diễn viên hoá trang đẹp rồi dạy nhảy, sẽ không kịp và không đều. Theo cách làm phổ biến của nghề, gương mặt gần máy quay được chăm chút kỹ nhất, còn những người đứng xa có thể hoá trang nhẹ hơn. John Landis từng kể ê-kíp hoá trang của video đông đến mức hiếm thấy vào thời điểm đó.

Màu sắc của các xác sống Thriller cũng đáng chú ý: tông da xám xanh, quần áo bạc màu, bụi đất — đủ "chết", nhưng được chiếu sáng như một sân khấu, để người xem vẫn thấy rõ từng động tác.

Điệu nhảy: vì sao ai cũng nhớ

Michael Peters, người từng biên đạo cho video "Beat It" của Jackson, cùng Jackson dựng nên đoạn nhảy khoảng hai phút. Nó dễ nhớ vì mỗi động tác đều mang "tính cách xác sống":

• Đầu nghiêng giật cục sang hai bên, như cổ không còn được điều khiển.
• Hai tay co thành móng vuốt giơ lên ngang vai rồi cào xuống.
• Vai nhún theo nhịp, cả người lắc lư như con rối đứt dây.
• Bước ngang, đá chân đồng loạt của cả nhóm, tạo cảm giác bầy đàn.
• Đội hình hình chữ V với Jackson ở đỉnh, khiến người xem luôn biết nhìn vào đâu.

Điều hay là điệu nhảy biến xác sống, vốn là nỗi sợ của phim kinh dị, thành nhân vật biểu diễn. Xác sống không còn đuổi theo người; chúng nhảy cùng người. Cũng từ đây, "nhảy kiểu xác sống" trở thành một phong cách có thể học, tập và biểu diễn, mở đường cho các màn diễu hành xác sống và nhảy tập thể sau này.

Vincent Price và chất "phim kinh dị cũ"

Một lựa chọn tinh tế của video là giọng đọc của Vincent Price, ngôi sao gắn với phim kinh dị Mỹ thập niên 1950–1960. Đoạn đọc thơ của ông trong bài hát, kết bằng tràng cười kéo dài, nối video ca nhạc với truyền thống phim kinh dị cổ điển. Người xem trẻ năm 1983 có thể không biết Price là ai, nhưng nghe giọng ông là cảm thấy ngay "không khí phim ma". Đây cũng là tinh thần của cả video: không cố doạ thật, mà nhại lại, tri ân thể loại kinh dị bằng một nụ cười.

Bộ phim tài liệu và mô hình kinh doanh mới

Để có tiền làm video, ê-kíp sản xuất thêm phim tài liệu Making Michael Jackson's Thriller (đạo diễn Jerry Kramer), quay hậu trường quá trình hoá trang, tập nhảy. MTV và kênh Showtime mua quyền phát phim tài liệu, góp phần tài trợ cho chính video. Bản băng VHS của phim tài liệu bán rất chạy và giành giải Grammy năm 1985 ở hạng mục video album.

Với người làm hoá trang, phim tài liệu này còn có giá trị khác: lần đầu, khán giả đại chúng được xem cận cảnh nghề hoá trang hiệu ứng, từ việc đổ khuôn đến lắp từng mảnh lên mặt diễn viên. Nhiều thợ hoá trang thế hệ sau kể rằng họ biết đến nghề nhờ những cảnh hậu trường như thế.

Ảnh hưởng: từ phòng tập đến nhà tù Cebu

• 1983: video ra mắt, MTV phát liên tục, góp phần biến video ca nhạc thành một hình thức nghệ thuật.
• 2007: hơn 1.500 phạm nhân tại một trại giam ở Cebu (Philippines) tập nhảy Thriller trong chương trình tập luyện, video đăng lên mạng thu hút hàng triệu lượt xem.
• 2009: Thriller vào National Film Registry. Cũng trong những năm này, các màn nhảy Thriller tập thể đông người được tổ chức ở nhiều thành phố; một màn ở Thành phố Mexico được báo chí nhắc với con số 12.937 người.
• Đến nay: mỗi mùa Halloween, các lớp nhảy, câu lạc bộ ở nhiều nước, trong đó có Việt Nam, vẫn dạy và biểu diễn điệu nhảy này.

Góc nhìn hôm nay: học điệu nhảy Thriller an toàn

Muốn tập điệu nhảy Thriller cho một buổi diễn Halloween, có vài điều nên biết:

1. Khởi động kỹ: các động tác nghiêng đầu, nhún vai giật cục dễ gây căng cơ cổ, vai nếu làm mạnh khi chưa khởi động. Làm động tác "giật" bằng nhịp điệu, không bằng lực.
2. Tập trước, hoá trang sau: tập thuần thục khi mặc đồ thoải mái; hoá trang chỉ vào buổi diễn. Lớp hoá trang dày làm nóng và đổ mồ hôi.
3. Không đeo kính áp tròng hoá trang khi nhảy nếu chưa được bác sĩ mắt tư vấn; thị lực giảm dễ va vấp.
4. Chọn mỹ phẩm an toàn: dùng màu vẽ mặt dành cho da, thử trước ở mặt trong cánh tay, tẩy sạch sau buổi diễn. Bài riêng về hoá trang tại nhà có hướng dẫn chi tiết.
5. Xem bản gốc: xem video chính thức để học đúng nhịp và đội hình, rồi mới đến các bản dạy lại.