The Night Eats the World (2018): một mình giữa Paris đầy xác sống

The Night Eats the World (tên gốc La nuit a dévoré le monde, 2018) là phim Pháp đầu tay của đạo diễn Dominique Rocher, kể về Sam, một chàng trai tỉnh dậy sau bữa tiệc trong căn hộ ở Paris và thấy cả thành phố đã thuộc về xác sống. Phim gần như chỉ có một nhân vật, một toà nhà và rất ít lời thoại; xác sống thì hoàn toàn im lặng. Đây là phim xác sống về sự cô đơn hơn là về sinh tồn, chuyển thể từ tiểu thuyết năm 2012 của nhà văn Martin Page viết dưới bút danh Pit Agarmen.

Từ tiểu thuyết đến màn ảnh

Martin Page là nhà văn Pháp được biết đến với những cuốn tiểu thuyết hài hước, triết lý về đời sống đô thị. Khi muốn viết truyện thể loại, ông dùng bút danh Pit Agarmen, một cách sắp xếp lại các chữ cái trong tên thật. Tiểu thuyết La nuit a dévoré le monde ra mắt năm 2012, viết dưới dạng nhật ký của một người đàn ông sống sót một mình trong căn hộ.

Dominique Rocher, khi ấy chủ yếu làm phim ngắn, cùng các biên kịch Jérémie Guez và Guillaume Lemans chuyển thể cuốn sách. Họ giữ ý tưởng trung tâm, một người cô độc giữa thành phố chết, nhưng thay giọng nhật ký bằng hình ảnh và âm thanh. Vai chính giao cho diễn viên Na Uy Anders Danielsen Lie, người được biết đến qua các phim của đạo diễn Joachim Trier.

Câu chuyện ở mức giới thiệu

Sam đến bữa tiệc ở căn hộ của bạn gái cũ chỉ để lấy lại những cuộn băng cát-xét của mình. Anh không thích đám đông, tìm một căn phòng yên tĩnh ở phía trong rồi ngủ thiếp đi. Khi tỉnh dậy, căn hộ tan hoang, ngoài cửa sổ là những bóng người lang thang trên phố. Paris đã thay đổi chỉ trong một đêm.

Sam khoá chặt cửa toà nhà, đi lần lượt từng căn hộ trống để thu gom đồ ăn, nước, nến, thuốc. Anh sắp xếp một cuộc sống nhỏ bé: hứng nước mưa, đánh dấu ngày tháng, chăm một con mèo, nói chuyện với chính mình. Trong thang máy toà nhà có một xác sống bị kẹt, Sam đặt tên cho ông ta và trò chuyện với ông như với người bạn duy nhất. Vai này do Denis Lavant, diễn viên kỳ cựu của điện ảnh Pháp, đảm nhận với sự hiện diện im lặng đáng nhớ. Về sau, một người khác xuất hiện, do Golshifteh Farahani đóng, và Sam phải đối diện với câu hỏi anh có còn biết sống cùng người khác không.

Xác sống im lặng: lựa chọn táo bạo nhất của phim

Phần lớn phim xác sống đầy tiếng gầm, tiếng rên. Ở đây, xác sống không phát ra âm thanh nào. Chúng đi lại, tụ tập, nhìn lên cửa sổ trong sự câm lặng tuyệt đối. Nhưng chúng bị thu hút bởi tiếng động, nên Sam cũng phải sống trong im lặng.

Lựa chọn này đổi cả không khí phim. Paris, một thành phố quen với tiếng còi xe, tiếng người, tiếng nhạc, bỗng lặng như tờ. Âm thanh duy nhất thường là tiếng gió, tiếng chim, tiếng bước chân của Sam trên sàn gỗ. Khi một âm thanh lớn vang lên, nó vừa là niềm vui vừa là hiểm nguy.

Đó cũng là lý do âm nhạc quan trọng trong phim. Sam yêu âm nhạc, và trong căn hộ trống, anh tìm cách chơi nhạc bằng những gì có: nồi niêu, chai lọ, chiếc trống của một người hàng xóm. Những đoạn anh gõ nhịp trong một căn phòng cách âm tạm bợ là những khoảnh khắc sống động nhất, cũng là lúc nhân vật thật sự là chính mình.

Cô đơn đô thị: chủ đề thật sự của phim

Ngay từ đầu, Sam đã là người cô độc giữa đám đông. Ở bữa tiệc, anh không hoà vào ai, chỉ muốn lấy đồ rồi về. Đại dịch xác sống chỉ đẩy sự cô độc của anh đến tận cùng. Câu hỏi phim đặt ra tinh tế: một người vốn thích một mình, khi thật sự chỉ còn một mình, sẽ ra sao?

Ban đầu Sam ổn, thậm chí có phần thoải mái: không ai làm phiền, toàn bộ toà nhà là của anh. Nhưng dần dần, sự im lặng nặng nề hơn. Anh nói chuyện với xác sống trong thang máy nhiều hơn, cần một sự hiện diện, dù là im lặng, để biết mình còn là người. Những cảnh này buồn nhưng không bi luỵ, nhiều lúc còn buồn cười theo kiểu rất đời.

Nhiều nhà phê bình so sánh phim với những tác phẩm về người sống sót đơn độc như I Am Legend, nhưng điểm khác là ở đây không có nhiệm vụ cứu thế giới, không có phòng thí nghiệm, không có lời giải. Chỉ có một người và câu hỏi về sự kết nối.

So sánh với phim xác sống thông thường

Những thói quen giữ người ta là người

Một nửa sức hấp dẫn của phim nằm ở những việc nhỏ Sam làm để giữ mình tỉnh táo. Anh sắp xếp đồ dự trữ, ghi chép, chia ngày thành những việc cố định, giữ cho căn hộ ngăn nắp như thể sắp có khách. Anh nói chuyện với con mèo, với ông xác sống trong thang máy, với chính mình. Những thói quen ấy vừa thực tế vừa là cách để không phát điên.

Phim không biến những việc ấy thành cẩm nang sinh tồn. Chúng là chân dung tâm lý: một người cố giữ trật tự trong một thế giới đã mất trật tự. Khi thói quen bắt đầu lỏng ra, khi những việc cố định ấy dần bị bỏ dở, người xem hiểu rằng mối nguy lớn nhất với anh không nằm ở dưới phố.

Paris qua ô cửa sổ

Toà nhà của Sam là kiểu chung cư cổ điển của Paris, với cầu thang gỗ, sân trong, mái kẽm và ban công sắt. Từ mái nhà, anh nhìn xuống những con phố quen thuộc giờ vắng tanh. Phim không cần những cảnh toàn cảnh tốn kém; chỉ vài góc mái nhà và cửa sổ đã đủ gợi lên một thủ đô bị bỏ rơi.

Cách quay ấy cũng là lời bình về sống ở thành phố lớn: người ta ở sát nhau qua một bức tường, nhưng không biết tên hàng xóm. Sam chỉ thật sự "gặp" những người hàng xóm qua đồ đạc họ để lại trong căn hộ: ảnh gia đình, sách, quần áo, những dấu vết của một cuộc sống đã mất.

Góc nhìn hôm nay: ai nên xem

Phim hợp với người thích phim chậm, nội tâm, hơn là người tìm hành động. Thời lượng vừa phải, khoảng một tiếng rưỡi. Có một số cảnh bạo lực và hình ảnh ghê rợn nhưng ít hơn hẳn phim xác sống thông thường; vẫn nên dành cho người lớn và thiếu niên lớn.

Nên xem bản tiếng Pháp có phụ đề, trong không gian yên tĩnh, vì âm thanh là một nửa của phim. Ai thích có thể tìm đọc các tiểu thuyết của Martin Page để thấy cách ông nhìn đời sống đô thị, và xem thêm Pontypool của Canada, một phim xác sống khác cũng dựa nhiều vào âm thanh.