Versus (2000) của Kitamura Ryūhei và Wild Zero (2000) của Takeuchi Tetsurō là hai phim tiêu biểu nhất của dòng xác sống hành động hạng B Nhật Bản quanh năm 2000: kinh phí thấp, kịch bản ngông, phong cách lấn át logic. Versus trộn xác sống, yakuza, kiếm thuật và chuyện luân hồi trong một khu rừng; Wild Zero để ban nhạc rock Guitar Wolf đối đầu xác sống và người ngoài hành tinh với tinh thần "rock and roll" là trên hết. Cả hai trở thành phim "cult" – được một nhóm khán giả tôn sùng – và mở đường cho nhiều phim thể loại Nhật sau này.
"Hạng B" là gì và vì sao Nhật Bản có cả một dòng
Chữ "phim hạng B" bắt nguồn từ Hollywood thập niên 1930, khi rạp chiếu kèm một phim chính đắt tiền với một phim phụ rẻ tiền. Về sau, cụm từ dùng để chỉ phim kinh phí thấp, thường thuộc thể loại kinh dị, hành động, khoa học viễn tưởng, chấp nhận làm thô nhưng dám thử những ý tưởng mà hãng lớn không dám.
Ở Nhật, từ cuối thập niên 1980, thị trường băng video phát triển mạnh. Hãng Toei mở dòng "V-Cinema" năm 1989 – phim làm thẳng cho băng video, không chiếu rạp – và nhiều hãng khác theo sau. Đây là mảnh đất cho các đạo diễn trẻ thử nghiệm với ngân sách nhỏ, trong đó có phim xác sống. Quanh năm 2000, một nhóm đạo diễn trẻ mê phim Hồng Kông, phim Mỹ thập niên 1980 và manga đã tạo ra một loạt phim xác sống hành động độc đáo.
Versus (2000): khu rừng hồi sinh
| Mục | Thông tin |
|---|---|
| Đạo diễn | Kitamura Ryūhei |
| Diễn viên chính | Sakaguchi Tak, Sakaki Hideo, Misaka Chieko |
| Năm | 2000; bản dựng lại mở rộng Ultimate Versus phát hành sau đó |
| Thể loại | Hành động, kiếm thuật, xác sống, siêu nhiên |
Truyện phim ngắn gọn đến mức gần như chỉ là cái cớ. Một tù nhân vượt ngục (Sakaguchi Tak), chỉ được gọi bằng số hiệu, đến điểm hẹn trong một khu rừng để gặp đồng bọn yakuza. Họ mang theo một cô gái bị bắt cóc. Nhưng khu rừng này là "Rừng Hồi sinh", một trong 666 cánh cổng nối thế giới người sống với thế giới bên kia – ai chết ở đây đều đứng dậy. Mọi xác chết bị chôn trong rừng bắt đầu sống lại, và một trận hỗn chiến kéo dài gần như cả phim bắt đầu.
Điểm mạnh của Versus là hành động. Kitamura dựng những cảnh đấu kiếm, đấu tay không và đấu súng với máy quay xoay tròn, cắt nhanh, nhân vật tạo dáng như trong manga. Sakaguchi Tak – khi ấy gần như chưa có kinh nghiệm diễn xuất – được Kitamura chọn vào vai chính và về sau trở thành một ngôi sao hành động của Nhật. Phim có nhiều cảnh bạo lực, nhưng phong cách cường điệu như truyện tranh khiến nó gần với phim hành động hơn phim kinh dị.
Câu chuyện còn có một lớp luân hồi: các nhân vật hoá ra đã gặp nhau qua nhiều kiếp, và phần mở đầu đặt ở thời samurai cổ đại. Lớp nghĩa này không sâu, nhưng tạo cho phim một cảm giác "sử thi" lạ lùng giữa ngân sách nhỏ.
Sau Versus, Kitamura được giao những dự án lớn hơn: Azumi (2003), phim kiếm hiệp chuyển thể manga, và Godzilla: Final Wars (2004), phim kỷ niệm 50 năm quái vật Godzilla của Toho.
Wild Zero (2000): rock and roll chống xác sống
| Mục | Thông tin |
|---|---|
| Đạo diễn | Takeuchi Tetsurō |
| Diễn viên chính | Ban nhạc Guitar Wolf (đóng chính họ), Endō Masashi |
| Năm | 2000 |
| Thể loại | Hài, hành động, xác sống, người ngoài hành tinh, phim ca nhạc rock |
Wild Zero là phim xác sống mà chính một ban nhạc rock là người hùng. Guitar Wolf là ban nhạc garage punk Nhật Bản có thật, nổi tiếng với âm thanh chói tai, áo da, kính đen và tinh thần rock thuần tuý. Trong phim, ba thành viên đóng chính mình, với những năng lực siêu nhiên kiểu truyện tranh.
Nhân vật chính là Ace (Endō Masashi), một chàng trai hâm mộ Guitar Wolf. Sau khi giúp ban nhạc thoát khỏi một ông bầu xấu tính, Ace được trưởng nhóm tặng một chiếc còi – thổi lên, ban nhạc sẽ tới cứu. Cùng đêm đó, một trận mưa thiên thạch khiến người chết sống dậy, đĩa bay xuất hiện trên bầu trời. Ace gặp cô gái Tobio, phải lòng cô, và cả hai bị cuốn vào hỗn loạn. Chiếc còi, dĩ nhiên, sẽ có lúc được dùng tới.
Phim nổi tiếng vì không coi mình là nghiêm túc chút nào: nhân vật hét "Rock and roll!" thay cho mọi lời giải thích, những cảnh hành động phi lý như truyện tranh, và một không khí của buổi hoà nhạc ồn ào hơn là phim kinh dị. Wild Zero còn được nhớ vì một chi tiết hiếm thấy ở phim hạng B thời đó: khi Ace phát hiện một bí mật về Tobio liên quan tới giới tính, phim chọn đứng về phía tình yêu và sự chấp nhận, với lời khuyên rằng tình yêu không có biên giới.
Những phim cùng dòng nên biết
- Battlefield Baseball (Jigoku Kōshien, 2003): đạo diễn Yamaguchi Yūdai, Sakaguchi Tak đóng chính; một đội bóng chày trung học đối đầu đội bóng toàn những thành viên giống xác sống. Hài, phi lý, chuyển thể từ manga.
- Tokyo Zombie (2005): đạo diễn Satō Sakichi, Asano Tadanobu và Aikawa Shō đóng chính, chuyển thể manga của Hanakuma Yūsaku. Hai công nhân mê nhu thuật phải sống sót khi xác sống trỗi dậy từ một núi rác khổng lồ ở rìa Tokyo. Hài đen, nhịp chậm, rất riêng.
- One Cut of the Dead (2017): thế hệ kế tiếp của tinh thần "ít tiền, nhiều ý tưởng", nhưng thay hành động bằng hài kịch về nghề làm phim.
Di sản của dòng phim hạng B Nhật
| Đặc điểm | Biểu hiện trong Versus, Wild Zero | Ảnh hưởng về sau |
|---|---|---|
| Kinh phí thấp | Quay ở một khu rừng, vài con phố, ít bối cảnh | Chứng minh phim thể loại có thể ra quốc tế dù nghèo |
| Phong cách manga | Tạo dáng, góc máy cường điệu, nhân vật kiểu mẫu | Mở đường cho các phim người đóng chuyển thể manga |
| Thể loại pha trộn | Xác sống + kiếm thuật, xác sống + rock + đĩa bay | Trở thành dấu hiệu của xác sống Nhật |
| Người hâm mộ quốc tế | Chiếu ở liên hoan phim thể loại, phát hành đĩa ở Mỹ, châu Âu | Tạo cộng đồng "cult" cho phim Nhật |
Góc nhìn hôm nay: xem phim hạng B thế nào cho vui
Đừng xem Versus hay Wild Zero với kỳ vọng của một bộ phim chỉn chu. Hãy xem như xem một buổi hoà nhạc ồn ào hay đọc một cuốn manga hành động: thả lỏng, cười với những chỗ phi lý, thưởng thức sự sáng tạo trong giới hạn ngân sách. Xem cùng bạn bè thường vui hơn xem một mình.
Cả hai phim đều có cảnh bạo lực và hình ảnh xác sống ghê rợn dù mang tính cường điệu, nên chỉ dành cho người lớn. Người muốn tìm hiểu thêm về dòng phim thể loại Nhật có thể đọc các bài viết về các liên hoan phim thể loại như Sitges hay Fantasia, nơi những phim kiểu này thường được giới thiệu với khán giả quốc tế.
Câu hỏi thường gặp
Versus 2000 là phim gì?
Versus là phim hành động xác sống Nhật Bản năm 2000 của đạo diễn Kitamura Ryūhei, với Sakaguchi Tak đóng chính. Phim kể về một tù nhân vượt ngục, đám yakuza và những xác chết sống lại trong "Rừng Hồi sinh", một trong 666 cánh cổng nối với thế giới bên kia.
Guitar Wolf trong Wild Zero là ai?
Guitar Wolf là một ban nhạc garage punk Nhật Bản có thật. Trong Wild Zero (2000), ba thành viên của ban nhạc đóng chính mình, chiến đấu với xác sống và người ngoài hành tinh để cứu chàng fan Ace.
Phim hạng B là gì?
Phim hạng B ban đầu là phim phụ rẻ tiền chiếu kèm phim chính ở rạp Hollywood thập niên 1930. Ngày nay, cụm từ chỉ phim kinh phí thấp, thường là kinh dị hay hành động, chấp nhận làm thô nhưng dám thử ý tưởng táo bạo.
Kitamura Ryūhei còn làm phim gì?
Sau Versus, Kitamura Ryūhei đạo diễn Azumi (2003), phim kiếm hiệp chuyển thể manga, và Godzilla: Final Wars (2004), phim kỷ niệm 50 năm Godzilla của hãng Toho.
Wild Zero có đáng sợ không?
Không nhiều. Wild Zero là phim hài hành động cường điệu với tinh thần nhạc rock, nỗi sợ gần như không có. Tuy vậy phim vẫn có cảnh bạo lực với xác sống nên chỉ hợp với người lớn.
