Rigor Mortis (2013): lời tri ân dòng phim cương thi Hồng Kông

Rigor Mortis (殭屍, 2013) là phim đầu tay của Mạch Triệu Huy (Juno Mak), ca sĩ nhạc Quảng Đông chuyển sang đạo diễn, với nhà làm phim kinh dị Nhật Bản Shimizu Takashi (đạo diễn Ju-on) đứng tên sản xuất. Phim là lời tri ân dòng phim cương thi Hồng Kông thập niên 1980: mời lại chính những diễn viên từng đóng Cương thi tiên sinh và Quỷ đả quỷ, nhưng kể chuyện bằng giọng u tối, buồn bã thay cho tiếng cười. Phim ra mắt tại Liên hoan phim Venice lần thứ 70 ngày 4/9/2013.

Thông tin cơ bản

Câu chuyện ở mức giới thiệu

Tiền Tiểu Hào, người từng đóng Thu Sinh trong Cương thi tiên sinh (1985), vào vai một phiên bản của chính mình: một ngôi sao phim cương thi đã hết thời, sống xa vợ con, dọn vào một căn hộ tồi tàn trong một khu chung cư cũ với tâm trạng chán chường. Toà nhà ấy chứa đầy những con người cô đơn: những cụ già sống một mình, một ông lão gác cổng, một người phụ nữ mang nỗi đau riêng, và Trần Hữu trong vai một người bán đồ ăn nhanh mà xưa kia thuộc dòng họ chuyên trừ cương thi.

Khi một người trong toà nhà qua đời, nỗi đau của người ở lại và tà thuật của một thầy pháp đi sai đường (do Chung Phát, đạo sĩ của Quỷ đả quỷ, đóng) khiến mọi chuyện đi về hướng không ai mong muốn: một cương thi thức dậy. Những người già từng làm nghề trừ tà lại phải đứng ra, lần này không còn trẻ, không còn khoẻ, và cũng không còn ai tin họ.

Phim có một số cảnh bạo lực và hình ảnh ghê rợn, cùng chủ đề nặng nề về mất mát, cô đơn. Đây là phim cho người lớn, không phải phim cương thi hài cho cả nhà như những phim mà nó tri ân.

Dàn diễn viên là một bức thư tình gửi thập niên 1980

Điều làm Rigor Mortis đặc biệt không phải cốt truyện, mà là những gương mặt trên màn ảnh. Người xem quen phim Hồng Kông sẽ nhận ra:

• Tiền Tiểu Hào — Thu Sinh của Cương thi tiên sinh (1985), giờ đóng chính mình đã già và hết thời.
• Trần Hữu (Anthony Chan) — Tứ Mục đạo trưởng dẫn đoàn cương thi năm 1985, giờ là người trừ cương thi đã bỏ nghề.
• Chung Phát — đạo sĩ trong Quỷ đả quỷ (1980), lần này ở phía bên kia.
• Ngô Mạnh Đạt (Richard Ng) — gương mặt hài quen thuộc của điện ảnh Hồng Kông thập niên 1980, từng đóng nhiều phim của nhóm Hồng Kim Bảo.
• Lâu Nam Quang (Billy Lau) — đội trưởng A Uy của Cương thi tiên sinh, ở đây là người đầu bếp.
• Huệ Anh Hồng (Kara Hui) — nữ diễn viên võ thuật kỳ cựu xuất thân từ hãng Thiệu Thị.

Người duy nhất vắng mặt là Lâm Chánh Anh, người đã mất từ năm 1997. Sự vắng mặt này chính là trung tâm cảm xúc của phim. Khán giả cảm nhận được: những người còn lại đều đã già, và người thầy mà ai cũng nhớ không còn nữa. Báo chí và người hâm mộ thường đọc Rigor Mortis như một lời tưởng niệm ông và cả thời hoàng kim của điện ảnh Hồng Kông.

Từ hài sang bi: cương thi được kể lại thế nào

Cách làm của Mạch Triệu Huy chịu ảnh hưởng rõ của kinh dị Nhật Bản (có lẽ một phần nhờ Shimizu Takashi): không khí ngột ngạt, hồn ma trong hành lang chung cư, nỗi sợ len lỏi chứ không ồn ào. Nhưng phần hành động vẫn giữ truyền thống Hồng Kông: các cảnh đấu dùng dây cáp, những động tác bay nhảy của đạo sĩ được dàn dựng như một bài võ.

Chọn bối cảnh chung cư cũ cũng có ý nghĩa. Những toà nhà dày đặc căn hộ nhỏ là hình ảnh đặc trưng của Hồng Kông, nơi nhiều người già sống một mình. Cương thi thức dậy trong không gian ấy biến nỗi sợ dân gian thành nỗi buồn đô thị: những người bị bỏ lại, nhớ về quá khứ, không ai để ý.

Hai người đứng sau: một ca sĩ và một bậc thầy kinh dị Nhật

Mạch Triệu Huy nổi tiếng trước hết với vai trò ca sĩ nhạc Quảng Đông từ đầu thập niên 2000, sau đó thử sức diễn xuất. Thế hệ của anh là thế hệ lớn lên cùng những phim cương thi của Lâm Chánh Anh, và Rigor Mortis được giới thiệu như một bộ phim dành cho chính những khán giả ấy, nay đã thành người lớn. Đó là lý do phim không cố làm lại công thức hài mà kể về chính sự trưởng thành, già đi.

Shimizu Takashi được biết đến toàn cầu với loạt Ju-on (Lời nguyền). Sự góp mặt của ông giúp dự án có thêm uy tín quốc tế và mang theo thẩm mỹ kinh dị Nhật: nỗi sợ trong không gian sống thường ngày, những hồn ma lặng lẽ thay vì ồn ào. Sự kết hợp Hồng Kông – Nhật Bản này cũng gợi lại lịch sử: chính khán giả Nhật từng là những người hâm mộ nhiệt thành nhất của phim cương thi Hồng Kông cuối thập niên 1980.

Đón nhận

Phim được giới phê bình quốc tế chú ý nhờ phần hình ảnh và nhờ ý tưởng tri ân. Nhiều bài viết khen không khí, thiết kế mỹ thuật và dàn diễn viên kỳ cựu, nhưng cũng có ý kiến cho rằng cốt truyện rời rạc, khó theo với người không quen dòng phim cương thi. Với người hâm mộ phim Hồng Kông, đây lại là trải nghiệm nhiều cảm xúc: được thấy lại những gương mặt cũ sau gần ba mươi năm.

Góc nhìn hôm nay: xem Rigor Mortis thế nào cho đáng

Phim đáng xem nhất khi đã biết những gì nó tri ân. Lộ trình gợi ý:

1. Xem Quỷ đả quỷ (1980) để biết Chung Phát và công thức ma võ thuật.
2. Xem Cương thi tiên sinh (1985) để quen với Thu Sinh, Tứ Mục đạo trưởng, A Uy và Cửu thúc.
3. Xem Rigor Mortis (2013) và để ý từng gương mặt, từng chi tiết nhại lại: bùa, gạo nếp, chuông, cú nhảy.

Cách xem này biến một phim kinh dị thành câu chuyện về thời gian: các diễn viên lớn lên cùng một thể loại, rồi già đi cùng nó. Phim phù hợp với người lớn; không nên xem cùng trẻ em vì có hình ảnh ghê rợn và chủ đề nặng.