Kính áp tròng mắt trắng dùng để hoá trang xác sống không phải phụ kiện thời trang vô hại mà là thiết bị đặt trực tiếp lên giác mạc, có thể gây trầy xước, nhiễm trùng, loét giác mạc và trong trường hợp nặng là giảm thị lực vĩnh viễn. Tại Mỹ, từ năm 2005 mọi loại kính áp tròng, kể cả loại chỉ để trang trí, đều được quản lý như thiết bị y tế và chỉ được bán khi có đơn; FDA nhiều năm liền cảnh báo vào mùa Halloween về kính trang trí bán không theo đơn. Nếu thật sự muốn đeo, chỉ dùng loại được cấp phép, sau khi khám và được bác sĩ mắt tư vấn, đúng thời gian, không dùng chung.
Vì sao kính hoá trang nguy hiểm hơn ta nghĩ
Giác mạc là lớp trong suốt phía trước mắt, không có mạch máu, lấy oxy chủ yếu từ không khí và nước mắt. Bất kỳ thứ gì đặt lên giác mạc đều làm giảm lượng oxy và có thể cọ xát lên bề mặt. Kính áp tròng y tế được thiết kế để giảm tối đa hai điều này và được bác sĩ đo cho vừa với độ cong mắt của từng người. Kính hoá trang mua trôi nổi thì không:
- Kích cỡ "một cỡ cho tất cả": mắt mỗi người có độ cong khác nhau; kính không vừa sẽ lỏng, trượt, hoặc quá chặt và cọ xát.
- Lớp màu: màu in trên kính có thể làm bề mặt kính thô hơn, giảm thấm khí; nếu chất lượng kém, màu có thể tiếp xúc với mắt.
- Không rõ nguồn gốc: vật liệu, độ vô trùng, hạn dùng đều không được kiểm chứng.
- Người dùng không quen: phần lớn người đeo kính hoá trang chưa từng đeo kính áp tròng, không biết cách vệ sinh, đeo, tháo.
Các rủi ro thường gặp
| Rủi ro | Nguyên nhân thường gặp | Dấu hiệu |
|---|---|---|
| Trầy xước giác mạc | Kính không vừa, bụi, móng tay khi đeo/tháo | Cộm, đau, chảy nước mắt, sợ ánh sáng |
| Viêm giác mạc do vi khuẩn | Tay bẩn, dung dịch không đúng, đeo qua đêm, dùng chung | Đỏ, đau tăng dần, mờ mắt, có ghèn |
| Viêm giác mạc do amip Acanthamoeba | Kính tiếp xúc nước máy, nước hồ bơi, nước bọt | Đau nhiều, đỏ, nhìn mờ; rất khó điều trị |
| Loét giác mạc | Nhiễm trùng không được xử lý kịp, đeo ngủ | Đau dữ dội, đốm trắng trên mắt, giảm thị lực |
| Thiếu oxy giác mạc | Đeo quá lâu, kính dày, kính phủ rộng | Mắt đỏ, mờ, khó chịu sau vài giờ |
| Giảm tầm nhìn | Lớp màu che một phần đồng tử, nhất là khi trời tối | Nhìn mờ, hẹp, dễ vấp ngã |
FDA từng ghi nhận các báo cáo về loét giác mạc liên quan đến kính trang trí, đặc biệt khi đeo qua đêm. Đây không phải rủi ro hiếm khi kính được mua ở chợ, tiệm làm đẹp, cửa hàng ven đường hay trên mạng mà không có tư vấn.
Kính "mắt trắng toàn phần" khác kính màu thông thường thế nào
Kính áp tròng màu thông thường chỉ phủ phần lòng đen (mống mắt), đường kính tương đương kính áp tròng thường. Để tạo hiệu ứng xác sống "mắt trắng đục" hay "mắt đen toàn bộ", có hai loại:
- Kính phủ mống mắt màu trắng đục: kích thước thường, nhưng phần màu trắng che gần hết đồng tử, nên tầm nhìn giảm rõ rệt, nhất là khi trời tối và đồng tử giãn ra.
- Kính phủ cả lòng trắng (thường gọi là kính củng mạc, sclera lens): rất lớn, phủ gần như toàn bộ phần nhìn thấy của mắt. Loại này khó đeo, khó tháo, cần người có chuyên môn hỗ trợ, và thường chỉ được đeo trong thời gian ngắn trên phim trường, có bác sĩ hoặc chuyên viên kính mắt theo dõi.
Cần phân biệt với kính củng mạc điều trị, một loại kính y tế thật sự mà bác sĩ dùng cho một số bệnh giác mạc. Kính hoá trang mượn kích thước nhưng không phải thiết bị điều trị.
Trên phim, các xác sống đeo kính đặc biệt luôn có quy trình riêng: kính được đo cho từng người, đeo ngắn, có thời gian nghỉ, có người phụ trách vệ sinh. Diễn viên cũng thường được dặn chỉ diễn những cảnh không cần nhìn rõ hay di chuyển nhanh khi đeo kính.
Quy định ở Mỹ và lời khuyên ở Việt Nam
Ở Mỹ, luật được sửa vào tháng 11/2005 để xếp mọi loại kính áp tròng, kể cả kính chỉ để trang trí không có độ, vào nhóm thiết bị y tế. Kính trang trí đã được phép lưu hành cũng chỉ được bán theo đơn. Bán kính không qua bác sĩ mắt bị coi là vi phạm.
Ở Việt Nam, kính áp tròng màu được bán rộng rãi, kể cả trên mạng. Lời khuyên chung của các bác sĩ nhãn khoa là:
- Khám mắt trước tại bệnh viện mắt hoặc cơ sở có bác sĩ, chuyên viên khúc xạ để đo mắt và được tư vấn có nên đeo hay không.
- Mua ở nơi có nguồn gốc rõ: sản phẩm có nhãn, hạn dùng, nhà sản xuất, được phép lưu hành; tránh hàng không rõ xuất xứ.
- Người có bệnh mắt (khô mắt, viêm bờ mi, từng viêm giác mạc) và trẻ em không nên đeo kính hoá trang.
Nếu đã quyết định đeo: những quy tắc không được phá
- Rửa tay bằng xà phòng, lau khô trước khi chạm vào kính.
- Không bao giờ dùng chung kính với ai, kể cả "chỉ thử một chút".
- Chỉ dùng dung dịch ngâm kính chuyên dụng, mới. Không rửa kính bằng nước máy, không ngậm kính bằng nước bọt.
- Không đeo ngủ, không đeo khi bơi, tắm.
- Giới hạn thời gian theo hướng dẫn của bác sĩ và nhà sản xuất; buổi tiệc dài thì mang theo hộp và dung dịch để tháo ra.
- Hoá trang trước, đeo kính sau; khi tẩy trang thì tháo kính trước, để phấn, màu không bám vào kính.
- Không lái xe, không đi xe máy khi đeo kính làm giảm tầm nhìn.
Khi nào phải tháo kính và đi khám ngay
Tháo kính ngay và đến bác sĩ mắt càng sớm càng tốt nếu có một trong các dấu hiệu: mắt đỏ, đau, cộm không giảm sau khi tháo kính, chảy nước mắt nhiều, có ghèn, nhìn mờ, sợ ánh sáng, thấy đốm trắng trên mắt. Mang theo kính và hộp kính khi đi khám để bác sĩ biết loại kính đã dùng. Không tự nhỏ thuốc, nhất là thuốc có corticoid, khi chưa được bác sĩ chỉ định.
Góc nhìn hôm nay: hiệu ứng mắt xác sống không cần kính
Có nhiều cách tạo đôi mắt "chết" mà không đặt gì vào mắt:
- Hoá trang quanh mắt: tán đậm hốc mắt bằng màu tím than, nâu xám, để lòng trắng nổi bật; ánh mắt nhìn đờ đẫn, ít chớp.
- Chỉnh ảnh, video: các ứng dụng chỉnh sửa có thể làm mắt trắng đục trong ảnh chụp, an toàn tuyệt đối.
- Ánh sáng: đèn chiếu từ dưới lên hoặc đèn xanh lạnh làm gương mặt và đôi mắt trông "không còn sống".
Một buổi Halloween vui chỉ kéo dài vài giờ; một tổn thương giác mạc có thể theo người ta cả đời. Đó là lý do bác sĩ mắt luôn khuyên: nếu phân vân, đừng đeo.
Câu hỏi thường gặp
Đeo kính áp tròng mắt trắng có nguy hiểm không?
Có thể nguy hiểm. Kính đặt trực tiếp lên giác mạc, nếu không vừa, không vệ sinh đúng hay đeo quá lâu có thể gây trầy xước, nhiễm trùng, loét giác mạc và giảm thị lực. Kính mắt trắng còn che một phần đồng tử làm giảm tầm nhìn.
Kính áp tròng hoá trang có cần đơn của bác sĩ không?
Ở Mỹ, từ năm 2005 mọi kính áp tròng kể cả loại trang trí đều là thiết bị y tế và chỉ được bán theo đơn. Ở Việt Nam, nên khám và được bác sĩ mắt tư vấn trước khi đeo, mua ở nơi có nguồn gốc rõ ràng.
Có được dùng chung kính áp tròng hoá trang không?
Tuyệt đối không. Dùng chung kính có thể truyền vi khuẩn, nấm, amip từ mắt người này sang người khác và gây nhiễm trùng giác mạc nghiêm trọng.
Đeo kính hoá trang bị đỏ mắt phải làm sao?
Tháo kính ngay, không đeo lại, và đi khám bác sĩ mắt sớm nếu đỏ, đau, chảy nước mắt, nhìn mờ hay sợ ánh sáng không giảm. Mang kính và hộp kính theo khi khám, không tự nhỏ thuốc.
Trẻ em có nên đeo kính áp tròng hoá trang Halloween không?
Không nên. Trẻ khó tự vệ sinh, đeo, tháo kính đúng cách và khó diễn đạt khi mắt khó chịu. Nên dùng hoá trang quanh mắt hoặc hiệu ứng chỉnh ảnh thay thế.
