Go Goa Gone (2013) và phim xác sống trên màn ảnh Ấn Độ

Go Goa Gone (2013) là phim hài xác sống tiếng Hindi của bộ đôi đạo diễn Raj Nidimoru và Krishna D.K. (thường gọi Raj & DK), được quảng bá là phim "zom-com" đầu tiên của Ấn Độ: ba chàng trai Mumbai đi chơi Goa, dự một bữa tiệc thâu đêm trên đảo và sáng ra thấy khách dự tiệc đã hoá xác sống. Saif Ali Khan vừa đồng sản xuất vừa đóng vai Boris, tay săn xác sống tóc bạch kim nói giọng Nga. Sau phim này, xác sống dần xuất hiện ở nhiều nền điện ảnh khu vực của Ấn Độ, từ Tamil, Telugu đến Marathi.

Thể loại xác sống đến Ấn Độ muộn

Ấn Độ là một trong những nền điện ảnh sản xuất nhiều phim nhất thế giới, có truyền thống phim kinh dị riêng với ma, linh hồn báo oán, nhà ma. Nhưng xác sống theo kiểu phương Tây, đám đông lây lan như dịch, gần như vắng bóng cho tới đầu thập niên 2010. Khi dự án được công bố, câu hỏi lớn nhất là khán giả Ấn Độ có đón nhận một thể loại còn xa lạ như vậy không.

Raj & DK, hai đạo diễn từng sống và làm việc ở Mỹ, chọn con đường an toàn nhất để giới thiệu một thể loại mới: hài. Một phim hài với ba chàng trai trẻ, bãi biển Goa, nhạc tiệc và một chút sợ hãi dễ bán hơn nhiều so với một phim kinh dị u ám. Phim do hãng Illuminati Films của Saif Ali Khan và Dinesh Vijan sản xuất, ra rạp tháng 5 năm 2013.

Câu chuyện ở mức giới thiệu

Hardik và Luv là hai chàng trai thất nghiệp có tiếng ở Mumbai, sống nhờ lối nói phét và lười biếng. Khi người bạn Bunny phải đi công tác Goa, họ bám theo để được nghỉ mát miễn phí. Ở Goa, Luv phải lòng cô gái Luna, và cả nhóm được mời đến một bữa tiệc lớn trên một hòn đảo ngoài khơi.

Sáng hôm sau, những người dự tiệc không còn như cũ. Ba người bạn, cùng Luna, phải tìm cách sống sót và rời đảo. Họ gặp Boris, một tay săn xác sống tự xưng là người Nga với mái tóc bạch kim và cặp kính đen, cùng người cộng sự của hắn. (Tiết lộ nội dung) Boris hoá ra không hẳn là người như hắn tự giới thiệu, và đó là một trong những trò đùa được nhắc nhiều nhất phim.

Hài Bollywood gặp xác sống

Cái hài của Go Goa Gone đến từ sự đối lập giữa ba nhân vật chính vô dụng và tình huống quá sức. Họ không phải anh hùng hành động; họ cãi nhau, đổ lỗi cho nhau, và tìm mọi lý do để trốn tránh. Kunal Khemu trong vai Hardik và Vir Das, một diễn viên hài độc thoại nổi tiếng, trong vai Luv tạo nên cặp đôi lắm lời mà khán giả trẻ thành thị Ấn Độ nhận ra ngay.

Phim cũng giữ những yếu tố quen thuộc của điện ảnh Bollywood: các bài hát, những màn tán tỉnh, câu đối thoại pha tiếng lóng tiếng Anh và tiếng Hindi. Với khán giả quen phim xác sống phương Tây, chỗ này có thể lạ; với khán giả Ấn Độ, đó là cầu nối giúp một thể loại xa lạ trở nên dễ tiếp nhận.

Vai Boris của Saif Ali Khan là điểm nhấn. Một ngôi sao lớn chịu nhuộm tóc bạch kim, nói giọng Nga cường điệu, đóng một tay săn xác sống ngầu một cách lố bịch, là lựa chọn táo bạo. Câu thoại khẩu hiệu của Boris về việc hắn chuyên "xử lý người chết" trở thành câu thoại được khán giả nhớ nhất của phim.

Raj & DK sau Go Goa Gone

Bộ đôi Raj Nidimoru và Krishna D.K. về sau nổi tiếng rộng rãi hơn với các loạt phim truyền hình trên nền tảng phát trực tuyến, đặc biệt là loạt phim hành động hài The Family Man. Nhìn lại, Go Goa Gone cho thấy sở trường đã định hình phong cách của họ: ghép một thể loại quốc tế với những nhân vật Ấn Độ rất đời thường, lắm lời, nhiều tật xấu nhưng dễ mến.

Phim cũng được nhớ như một thử nghiệm thành công về tiếp thị: thay vì giấu yếu tố xác sống, phim nói thẳng mình là "zom-com", biến sự mới lạ thành điểm bán hàng. Trong nhiều năm sau, một phần hai đã được công bố nhưng chưa thành hình.

Những phim xác sống Ấn Độ sau Go Goa Gone

Ngoài phim điện ảnh, Netflix có loạt phim Betaal (2020), kết hợp xác sống với truyền thuyết về vetala, một loại linh hồn trong văn hoá dân gian Ấn Độ. Phim nhận nhiều ý kiến trái chiều nhưng cho thấy hướng đi pha trộn xác sống với chất liệu bản địa.

Xác sống và truyền thuyết Ấn Độ: khác nhau thế nào

Văn hoá Ấn Độ có những câu chuyện về linh hồn trú trong xác người chết, nổi tiếng nhất là tập truyện Baital Pachisi (Hai mươi lăm truyện của vetala), kể chuyện vua Vikram và một vetala sống trong xác chết treo trên cây. Đây là văn học dân gian và văn học cổ, mang tính trí tuệ: vetala kể chuyện, đặt câu đố, thử thách nhà vua.

Những vetala ấy rất khác xác sống hiện đại. Chúng có trí tuệ, có lời nói, gắn với một nhân vật cụ thể, không lan thành dịch. Cũng giống cương thi của Trung Hoa, đó là sản phẩm của tín ngưỡng và văn học từng vùng, khác hẳn hình ảnh xác sống đại chúng toàn cầu sinh ra ở Mỹ thế kỷ 20. Khi các phim Ấn Độ đưa xác sống vào, họ chủ yếu nhập khẩu hình mẫu phương Tây, rồi dần thử ghép với chất liệu bản địa.

Vì sao phim xác sống khó phổ biến ở Ấn Độ

• Khán giả gia đình: điện ảnh Ấn Độ phục vụ khán giả đi xem cả nhà, và phim nhiều hình ảnh ghê rợn khó đạt đông khán giả.
• Kiểm duyệt và phân loại: phim có cảnh bạo lực nặng dễ bị giới hạn độ tuổi, ảnh hưởng doanh thu.
• Truyền thống kinh dị riêng: khán giả quen ma, linh hồn, nghi lễ hơn là dịch bệnh và đám đông.
• Kinh phí hiệu ứng: cảnh đám đông xác sống cần hoá trang và kỹ xảo tốn kém.

Những lý do này giải thích vì sao phần lớn phim xác sống Ấn Độ chọn hài: tiếng cười làm giảm cảm giác ghê sợ và mở rộng khán giả.

Góc nhìn hôm nay: xem thế nào

Go Goa Gone là phim nhẹ nhàng, dễ xem nếu quen với giọng hài Bollywood. Phim có cảnh bạo lực, hình ảnh ghê rợn và ngôn ngữ người lớn, hợp người lớn và thiếu niên lớn xem cùng gia đình tuỳ nhãn phân loại. Nên xem bản gốc có phụ đề để giữ được những câu đối đáp pha tiếng Anh và tiếng Hindi.

Ai muốn so sánh có thể xem tiếp Miruthan để thấy một cách làm nghiêm túc hơn ở Tamil Nadu, rồi đặt cạnh Shaun of the Dead của Anh và Juan of the Dead của Cuba để thấy mỗi nền văn hoá biến xác sống thành chuyện cười của riêng mình thế nào. Người thích văn học có thể tìm đọc bản dịch các truyện vetala để hiểu những "xác chết biết nói" cổ xưa của Ấn Độ.