Cargo (2017): xác sống giữa vùng hẻo lánh nước Úc với Martin Freeman

Cargo (2017) là phim Úc của hai đạo diễn Ben Howling và Yolanda Ramke, kể về Andy, một người cha bị nhiễm bệnh ở vùng hẻo lánh nước Úc, chỉ còn khoảng 48 giờ trước khi biến thành xác sống, phải tìm người tin cậy để giao lại đứa con gái còn ẵm ngửa. Martin Freeman đóng vai chính. Phim chuyển thể từ phim ngắn cùng tên năm 2013 lọt chung kết liên hoan Tropfest, phát hành toàn cầu trên Netflix năm 2018, và được nhớ như một phim xác sống về tình cha con và về người bản địa Úc.

Từ bảy phút đến một phim dài

Năm 2013, Howling và Ramke làm phim ngắn Cargo dài khoảng bảy phút cho Tropfest, liên hoan phim ngắn nổi tiếng của Úc. Phim ngắn không có lời thoại, kể về một người cha nhiễm bệnh tìm cách bảo vệ con trong những phút cuối. Phim lọt vào chung kết, rồi lan rộng trên mạng, được hàng triệu người xem.

Thành công ấy giúp hai người phát triển thành phim dài, kịch bản do Ramke viết. Phim dài giữ nguyên hình ảnh cốt lõi, một người cha mang con trên lưng giữa vùng đất khô, nhưng mở rộng thành một hành trình với nhiều nhân vật, và đặc biệt đưa văn hoá thổ dân Úc vào trung tâm câu chuyện. Phim ra mắt tại Liên hoan phim Adelaide năm 2017.

Câu chuyện ở mức giới thiệu

Andy, vợ là Kay và con gái nhỏ Rosie sống trên một chiếc thuyền nhà, xuôi dòng sông để tránh dịch bệnh đã tràn khắp đất nước. Khi lương thực cạn, những quyết định tưởng nhỏ đẩy gia đình vào nguy hiểm, và Andy bị nhiễm. Chính quyền đã phát cho dân một chiếc vòng đeo tay đếm ngược: người nhiễm có khoảng 48 giờ trước khi mất mình.

Andy phải đi, mang Rosie trên lưng, tìm một người có thể nuôi con bé. Trên đường, anh gặp Thoomi, một cô bé thổ dân đang cố cứu người cha đã nhiễm bệnh của mình theo cách riêng. Cô bé không tin người da trắng, và Andy cũng không biết tin ai. Họ đi cùng nhau qua vùng đất mênh mông, gặp những người sống sót khác, có người tốt, có người tận dụng thảm hoạ để trục lợi. (Tiết lộ nội dung) Cảnh kết của phim lặng lẽ, gợi lại hình ảnh của phim ngắn năm 2013, và để lại cho người xem nhiều nước mắt hơn nỗi sợ.

Một phim xác sống về người cha

Thể loại xác sống thường hỏi: làm sao sống sót? Cargo hỏi: khi biết mình không sống sót được, mình làm gì với thời gian còn lại? Andy không phải anh hùng. Anh là một người cha bình thường, sợ hãi, mắc sai lầm, nhưng có một mục tiêu duy nhất rõ ràng.

Martin Freeman, quen thuộc với khán giả qua vai Bilbo trong loạt The Hobbit và bác sĩ Watson trong Sherlock, mang đến một màn diễn kiềm chế. Phần lớn sức nặng của vai nằm ở những thay đổi nhỏ: một cơn ho, một ánh nhìn vào chiếc đồng hồ, cách anh nói chuyện với đứa con chưa biết nói như thể nó hiểu hết. Đứa bé trong phim, do các em bé luân phiên đóng, có lẽ là "diễn viên" khiến khán giả căng thẳng nhất.

Người nhiễm bệnh trong phim cũng khác thường. Theo hư cấu của phim, ở giai đoạn cuối họ có những dấu hiệu và hành vi rất riêng, đủ để người sống nhận ra từ xa. Phim có một số hình ảnh ghê rợn nhưng không dựa vào chúng; nỗi sợ chủ yếu đến từ đồng hồ đếm ngược.

Thoomi và người bản địa trong câu chuyện

Điểm làm Cargo khác hẳn những phim xác sống khác là cách nó đặt thổ dân Úc vào giữa câu chuyện, không như bối cảnh mà như những người hiểu đất đai và biết cách sống trên đó. Trong khi người da trắng tan rã trước dịch bệnh, các cộng đồng thổ dân trong phim tổ chức lại, rời xa thị trấn, và đối phó theo cách riêng.

Thoomi, do Simone Landers đóng trong vai diễn đầu tay, là trái tim của phim. Cô bé giữ một niềm tin rằng cha mình vẫn có thể được cứu, một niềm tin vừa ngây thơ vừa đẹp. David Gulpilil, diễn viên thổ dân huyền thoại của điện ảnh Úc, xuất hiện trong vai một người có hiểu biết tâm linh của bộ tộc Thoomi. Sự góp mặt của ông mang ý nghĩa lớn với khán giả Úc.

Nhiều nhà phê bình đọc phim như một ẩn dụ: người da trắng lần đầu nếm trải cảm giác mất đất, mất cộng đồng, điều mà người bản địa đã trải qua từ khi người châu Âu đến. Phim không nói thẳng, nhưng những hình ảnh như các thị trấn tan hoang trên đất của người bản địa, những người da trắng lạc lõng giữa vùng đất họ không hiểu, gợi ý điều ấy rõ ràng.

Phong cảnh nước Úc

Phim quay ở bang Nam Úc, từ vùng sông nước với những vách đá sa thạch đến vùng khô hạn đất đỏ. Máy quay thường đặt rất xa, để Andy và Rosie nhỏ xíu giữa khung cảnh bao la. Ánh nắng gay gắt, bầu trời xanh rộng, trái ngược hẳn với bóng tối quen thuộc của phim kinh dị.

Chính sự rộng lớn ấy tạo ra nỗi sợ riêng: không có nơi nào để trốn, cũng không có ai để cầu cứu. Khoảng cách giữa hai ngôi nhà có thể là cả một ngày đi bộ, và Andy không có cả ngày.

Những người sống sót khác: lòng tốt và lòng tham

Trên đường đi, Andy gặp nhiều kiểu người, mỗi người là một câu trả lời khác nhau cho thảm hoạ. Có một người phụ nữ lớn tuổi sống một mình, tử tế và mệt mỏi. Có những người trong cộng đồng thổ dân đã tổ chức lại cuộc sống theo cách của họ. Và có Vic, một người đàn ông dùng tình hình hỗn loạn để giành lợi cho mình, một phản diện rất người, không cần siêu năng lực hay vũ khí đặc biệt để đáng sợ.

Phim không chia đôi thiện ác giản đơn. Ngay cả nhân vật đáng ghét nhất cũng có hoàn cảnh khiến hắn thành ra như vậy. Điều phim muốn nói là trong khủng hoảng, con người không đổi bản chất mà chỉ lộ rõ hơn: ai vốn ích kỷ sẽ ích kỷ hơn, ai vốn tử tế sẽ tìm cách tử tế ngay cả khi không còn gì.

Xác sống trong điện ảnh Úc

Nước Úc với vùng đất hoang mạc rộng lớn và lịch sử phim hậu tận thế từ Mad Max là mảnh đất tự nhiên cho thể loại. Cargo nổi bật vì chọn đi chậm và tình cảm giữa những người hàng xóm ồn ào hơn.

Góc nhìn hôm nay: xem thế nào

Trước khi xem phim dài, nên xem phim ngắn bảy phút năm 2013, dễ tìm trên mạng, để thấy hạt giống của câu chuyện. Rồi xem phim dài và để ý cách cảnh kết đáp lại phim ngắn. Phim có một số cảnh bạo lực và hình ảnh ghê rợn, cùng những tình huống đau lòng liên quan đến trẻ em, hợp người lớn và thiếu niên lớn.

Ai muốn hiểu thêm về văn hoá thổ dân Úc có thể tìm các phim có David Gulpilil như Walkabout (1971) hay Rabbit-Proof Fence (2002), hoặc tìm đọc tài liệu của các bảo tàng lớn ở Úc về những cộng đồng bản địa lâu đời nhất thế giới.