Yeon Sang-ho: đạo diễn đứng sau vũ trụ xác sống Hàn Quốc và Hellbound

Yeon Sang-ho là đạo diễn Hàn Quốc sinh năm 1978, người đứng sau "vũ trụ xác sống" gồm ba phim Seoul Station (2016), Train to Busan (2016) và Peninsula (2020). Ông khởi nghiệp bằng phim hoạt hình dành cho người lớn, chuyển sang phim người đóng muộn, rồi trở thành một trong những người kể chuyện thể loại có ảnh hưởng nhất châu Á với cả phim điện ảnh lẫn phim bộ trên Netflix như Hellbound (2021) và Parasyte: The Grey (2024). Điểm chung trong mọi tác phẩm của ông: siêu nhiên hay xác sống chỉ là lớp vỏ, bên trong là câu hỏi về bạo lực, đám đông và sự bất công.

Tiểu sử ngắn

Yeon Sang-ho học hội hoạ phương Tây tại Đại học Sangmyung ở Seoul. Ông bắt đầu làm phim hoạt hình ngắn độc lập từ cuối những năm 1990 – đầu 2000, lập xưởng hoạt hình nhỏ của riêng mình, và nổi tiếng trong giới phim độc lập Hàn trước khi được khán giả đại chúng biết đến. Ông vừa viết kịch bản vừa đạo diễn, và sau này còn viết truyện tranh cùng các cộng sự.

Giai đoạn hoạt hình: The King of Pigs và The Fake

Phim hoạt hình dài đầu tay của ông, The King of Pigs (2011), kể về hai người đàn ông trung niên gặp lại nhau và nhớ về những năm trung học bị bắt nạt. Phim ra mắt ở Liên hoan phim quốc tế Busan và năm 2012 được mời chiếu ở chương trình Đạo diễn song hành (Directors' Fortnight) tại Cannes – một bước tiến hiếm có với phim hoạt hình Hàn Quốc khi đó.

Phim thứ hai, The Fake (2013), kể về một kẻ lừa đảo mạo danh tôn giáo ở một ngôi làng sắp bị nhấn chìm để làm đập nước, và người đàn ông thô lỗ duy nhất nhận ra sự thật nhưng không ai tin. Cả hai phim đều u tối, thô ráp, không dành cho trẻ em, và đặt nền móng cho những chủ đề ông theo đuổi suốt sự nghiệp: bạo lực trong nhóm, sự mù quáng của đám đông, và người thấp cổ bé họng.

Vũ trụ xác sống: ba phim, một thế giới

Ba phim không có nhân vật chung, nhưng có cùng luật xác sống: lây nhanh, chạy nhanh, nhạy với âm thanh và ánh sáng. Cách xây dựng này cho phép mỗi phim đứng độc lập, đồng thời người xem trung thành vẫn thấy được sợi dây nối. Phim người đóng đầu tay của ông – ở đây chỉ nhắc như cột mốc – đã vượt mốc mười triệu lượt khán giả ở Hàn Quốc và đưa xác sống Hàn ra thế giới.

Điều đáng nói là con đường đi ngược thông lệ: thay vì làm phim hoạt hình chuyển thể từ phim người đóng ăn khách, ông làm phim hoạt hình trước, và chính dự án hoạt hình ấy sinh ra phim người đóng.

Những chủ đề lặp lại trong phim của ông

• Đám đông đáng sợ hơn quái vật. Trong phim của Yeon Sang-ho, xác sống hay thực thể siêu nhiên thường chỉ là chất xúc tác; những gì con người làm với nhau khi sợ hãi mới là phần ám ảnh nhất.
• Hệ thống thờ ơ. Chính quyền, cảnh sát, truyền thông trong phim ông hay chậm chạp, che giấu, hoặc bỏ rơi người yếu thế.
• Niềm tin mù quáng. Từ kẻ lừa đảo tôn giáo trong The Fake tới giáo phái trong Hellbound, ông nhiều lần đặt câu hỏi về việc đám đông tin theo ai và vì sao.
• Người cha, người mẹ. Quan hệ cha mẹ – con cái là sợi chỉ cảm xúc quen thuộc, từ Train to Busan tới Peninsula.
• Bạo lực tuổi trẻ. Bắt nạt học đường là gốc của The King of Pigs và trở lại trong nhiều tác phẩm khác.

Sau xác sống: siêu năng lực, địa ngục và ký sinh

Sau năm 2016, Yeon Sang-ho mở rộng sang nhiều dạng siêu nhiên khác. Psychokinesis (2018) là phim hài về một người đàn ông bình thường bỗng có siêu năng lực, dùng nó để giúp con gái chống lại một dự án giải toả đất. Hellbound (2021), phim bộ Netflix chuyển thể từ webtoon do ông viết cùng hoạ sĩ Choi Gyu-seok, kể về những "lời phán" báo trước ngày một người bị đưa xuống địa ngục và một giáo phái lợi dụng nỗi sợ đó.

Ông cũng viết kịch bản cho các dự án kinh dị của người khác, như phim bộ The Cursed (2020) trên tvN. Năm 2024, ông đạo diễn Parasyte: The Grey trên Netflix – một câu chuyện đặt ở Hàn Quốc trong thế giới của manga Nhật Kiseijū (Ký sinh thú) của Iwaaki Hitoshi. Năm 2025, ông ra mắt phim điện ảnh Revelations trên Netflix. Danh sách này cho thấy ông không đóng khung mình trong xác sống, nhưng tinh thần "quái vật soi vào xã hội" vẫn nguyên vẹn.

Phong cách làm phim: nhanh, gọn, nhiều đám đông

Những người theo dõi Yeon Sang-ho thường nhận ra vài dấu hiệu nhận diện. Thứ nhất, ông thích không gian khép kín hoặc bị phong toả: đoàn tàu, nhà ga, bán đảo bị cô lập, khu phố bị kiểm soát. Thứ hai, ông dựng cảnh đám đông rất mạnh – xác sống tràn như nước, hoặc đám người cuồng tín tụ tập. Thứ ba, nhịp phim nhanh, ít cảnh thừa, phần lớn câu chuyện xảy ra trong thời gian ngắn.

Ông cũng là người hiểu giá trị của chuyển động trong phim xác sống: những cú co giật, bẻ khớp của diễn viên quần chúng trong phim ông đã trở thành dấu hiệu của xác sống Hàn – chuyện về các biên đạo đứng sau được kể riêng trong mục hoá trang và kỹ xảo.

Góc nhìn hôm nay: xem Yeon Sang-ho theo thứ tự nào

Với người muốn hiểu đạo diễn này, có hai lộ trình. Lộ trình "xác sống": Seoul Station → Train to Busan → Peninsula. Lộ trình "tác giả": The King of Pigs → The Fake → Seoul Station → Hellbound, để thấy các chủ đề phát triển ra sao từ phim hoạt hình độc lập tới phim bộ toàn cầu.

Các phim hoạt hình đầu tay của ông có nội dung bạo lực và nặng nề, chỉ dành cho người lớn. Muốn đọc thêm, các bài phỏng vấn ông trên Variety, The Hollywood Reporter hay Korea JoongAng Daily vào các dịp ra mắt phim là nguồn đáng tin hơn những trang tổng hợp trên mạng.