Feed là tiểu thuyết năm 2010 của Mira Grant, bút danh của nhà văn Mỹ Seanan McGuire, mở đầu bộ ba Newsflesh. Truyện diễn ra hơn hai mươi năm sau khi một đại dịch xác sống quét qua thế giới, theo chân hai anh em blogger được chọn đi đưa tin cho một chiến dịch tranh cử tổng thống Mỹ. Đây không phải truyện về sống sót giữa hỗn loạn, mà về một xã hội đã học cách sống chung với xác sống, và về câu hỏi ai được tin khi nói sự thật.
Mira Grant và Seanan McGuire
Seanan McGuire là nhà văn giả tưởng có tiếng với nhiều loạt sách, trong đó loạt October Daye về thế giới tiên. Cô dùng tên Mira Grant cho các tác phẩm thiên về khoa học viễn tưởng và kinh dị sinh học, để người đọc phân biệt được hai giọng văn. Feed do Orbit xuất bản năm 2010, được đề cử Giải Hugo cho tiểu thuyết hay nhất năm 2011, một điều hiếm thấy với truyện xác sống. Hai phần tiếp theo, Deadline (2011) và Blackout (2012), cũng lần lượt có tên trong đề cử Hugo.
Thế giới của Feed: sau ngày "Trỗi dậy"
Trong truyện, năm 2014 xảy ra sự kiện được gọi là The Rising (cuộc Trỗi dậy). Nguyên nhân không phải ma thuật hay phóng xạ, mà là hai phát minh y học vốn tốt đẹp: một loại virus được thiết kế để chữa cảm lạnh và một loại khác được thiết kế để chữa ung thư. Khi hai virus gặp nhau ngoài môi trường, chúng kết hợp thành một chủng mới mà truyện gọi là Kellis-Amberlee. Đây là chi tiết hay: tác giả để tai hoạ đến từ chính khát vọng chữa bệnh của con người, không có kẻ ác nào cả.
Luật của Kellis-Amberlee rất riêng. Mọi người sống đều mang virus trong cơ thể ở trạng thái "ngủ". Nó chỉ bùng phát khi người đó chết, hoặc khi tiếp xúc với một lượng virus đang hoạt động, thường qua vết cắn. Hệ quả là ai chết cũng có thể sống dậy, bất kể chết vì nguyên nhân gì. Thế giới của Feed vì vậy đầy xét nghiệm máu: muốn vào toà nhà, lên xe, gặp người khác, phải qua máy thử; kết quả dương tính là chuyện sống còn.
Đến năm 2040, nơi câu chuyện diễn ra, xã hội đã ổn định trở lại theo một kiểu khác: người ta sống trong nhà kín, ít ra ngoài, nuôi thú cỡ lớn bị hạn chế vì cũng có thể nhiễm, các vùng hoang vắng bị bỏ lại. Nỗi sợ không còn là xác sống tràn phố, mà là nỗi sợ thường trực đã ăn vào lối sống.
Vì sao blogger thành nhân vật chính
Ý tưởng trung tâm của cuốn sách là vai trò của báo chí. Trong truyện, khi cuộc Trỗi dậy bùng nổ, báo chí truyền thống chậm chạp và dè dặt, còn những người viết blog, quay phim và đăng tải liên tục từ hiện trường trở thành nguồn tin người dân dựa vào. Từ đó, nghề blog trở thành một nghề nghiệp được công nhận, với giấy phép và đẳng cấp riêng.
| Kiểu blogger trong Feed | Làm gì | Đại diện |
|---|---|---|
| Newsie | Đưa tin, kiểm chứng sự thật | Georgia "George" Mason |
| Irwin | Lao vào nơi nguy hiểm để quay, tạo cảm giác mạnh (tên lấy theo nhà bảo tồn Steve Irwin) | Shaun Mason, em nuôi của Georgia |
| Fictional | Viết truyện, thơ, nội dung sáng tạo | Georgette "Buffy" Meissonier |
Ba kiểu blogger này phản chiếu khá rõ hệ sinh thái mạng thật: người đưa tin, người làm nội dung giật gân, người sáng tác. Cuốn sách ra năm 2010, khi blog vẫn là trung tâm của mạng xã hội, và nhiều chi tiết về "lượt xem" hay "người theo dõi" đọc hôm nay vẫn thấy quen.
Câu chuyện: theo đoàn tranh cử
Georgia và Shaun được chọn đi cùng đoàn tranh cử của thượng nghị sĩ Peter Ryman, một ứng viên hư cấu. Họ mang theo máy quay, máy thử máu và niềm tin cứng rắn rằng sự thật phải được đăng lên, dù nó làm ai đau. Chiến dịch dần lộ ra những vụ "bùng phát" có vẻ không ngẫu nhiên, và hai anh em phải lần theo một âm mưu dùng chính nỗi sợ xác sống làm công cụ quyền lực.
Georgia là người kể chuyện. Cô mắc một dạng bệnh hiếm do virus gây ra ở mắt, khiến cô nhạy cảm với ánh sáng và luôn đeo kính râm. Giọng của cô khô, sắc, đầy châm biếm, khiến cuốn sách đọc như một chuỗi bài báo điều tra hơn là truyện kinh dị. Xen giữa các chương là những đoạn trích từ blog của các nhân vật, một hình thức giúp người đọc thấy thế giới qua nhiều giọng.
Cuốn sách có một cú ngoặt lớn gần cuối (tiết lộ nội dung: một nhân vật chính không đi tới trang cuối). Người đọc thể loại hay nhắc đây là một trong những kết thúc can đảm nhất của truyện xác sống, và nó định hướng cho cả hai phần sau.
Xác sống làm nền, chính trị và truyền thông làm chính
Trong Feed, xác sống có mặt, có những cảnh căng thẳng, nhưng chúng không phải đối tượng chính. Grant dùng chúng như một hằng số của thế giới, giống thời tiết, để nói về những điều khác:
- Nỗi sợ được sử dụng: một xã hội sợ hãi thường chấp nhận nhiều kiểm soát hơn, và có người muốn giữ nỗi sợ đó ở mức có lợi cho mình.
- Sự thật và tốc độ: người đưa tin nhanh nhất chưa chắc là người đúng nhất, và chuyện kiểm chứng cần thời gian.
- Khoa học có hai mặt: hai phát minh cứu người hợp lại thành tai hoạ, không vì ai ác ý.
- Gia đình chọn lựa: Georgia và Shaun là anh em nuôi, gắn bó bằng lựa chọn chứ không bằng máu.
Cần lưu ý đây là chính trị trong thế giới hư cấu, với nhân vật và đảng phái bịa ra; cuốn sách không nhắm vào chính trị gia có thật nào.
Những phần tiếp theo và thế giới mở rộng
Deadline (2011) chuyển sang góc nhìn của Shaun, đào sâu vào khoa học của virus và các tổ chức y tế. Blackout (2012) khép lại bộ ba với quy mô lớn hơn. Ngoài ra, Grant viết thêm nhiều truyện vừa trong cùng thế giới, kể về những ngày đầu của cuộc Trỗi dậy và các nhân vật phụ, sau này được gom lại thành tuyển tập. Ai đọc xong bộ ba mà còn muốn quay lại thế giới này sẽ có thêm nhiều thứ để đọc.
Góc nhìn hôm nay
Đọc Feed sau những năm thế giới thật trải qua dịch bệnh, nhiều chi tiết có cảm giác khác: xét nghiệm trước khi vào cửa, những vùng bị phong toả, tranh cãi về thông tin sai. Cuốn sách không tiên tri, nó chỉ đi theo logic của một xã hội sống chung với mầm bệnh lâu dài, và logic ấy hoá ra rất đời.
Sách phù hợp với người đọc trưởng thành, thích truyện điều tra, thích chính trị hư cấu kiểu The West Wing hơn là kinh dị thuần. Người mê văn của McGuire có thể đọc tiếp các tác phẩm khác của Mira Grant, như loạt Parasitology về ký sinh trùng biến đổi gen, cùng chất kinh dị sinh học.
Câu hỏi thường gặp
Mira Grant là ai?
Mira Grant là bút danh của nhà văn Mỹ Seanan McGuire, dùng cho các tác phẩm khoa học viễn tưởng và kinh dị sinh học. Dưới tên thật, cô viết nhiều loạt truyện giả tưởng khác.
Feed của Mira Grant nói về gì?
Feed kể về hai anh em blogger Georgia và Shaun Mason đi đưa tin cho một chiến dịch tranh cử tổng thống Mỹ, hơn hai mươi năm sau một đại dịch xác sống. Họ phát hiện một âm mưu lợi dụng nỗi sợ xác sống để giành quyền lực.
Kellis-Amberlee là gì?
Kellis-Amberlee là virus hư cấu trong bộ Newsflesh, sinh ra khi một virus chữa cảm lạnh và một virus chữa ung thư kết hợp với nhau. Mọi người đều mang nó ở dạng ngủ, và nó bùng phát khi người đó chết hoặc bị nhiễm lượng virus đang hoạt động.
Bộ Newsflesh gồm mấy cuốn?
Bộ ba chính gồm Feed (2010), Deadline (2011) và Blackout (2012). Ngoài ra còn nhiều truyện vừa cùng thế giới.
Feed có được giải thưởng gì không?
Feed được đề cử Giải Hugo cho tiểu thuyết hay nhất năm 2011, một trong những giải lớn nhất của khoa học viễn tưởng. Hai phần sau cũng được đề cử Hugo.
