Một ngày đóng xác sống của diễn viên quần chúng thường bắt đầu từ rất sớm, có khi trước bình minh, với vài giờ ở khu trang phục và ghế hoá trang, một buổi hướng dẫn chuyển động, rồi rất nhiều giờ chờ đợi xen kẽ những lần quay ngắn ngủi. Công việc không cần lời thoại nhưng đòi hỏi kỷ luật: đi đúng vị trí, đúng nhịp, không cười, không nhìn vào máy quay, giữ nguyên lớp hoá trang suốt cả ngày. Phần thưởng là được góp mặt trong một cảnh đám đông mà khán giả nhớ mãi — và một câu chuyện để kể.
Lịch trình một ngày điển hình
| Thời điểm | Việc gì diễn ra | Ghi chú |
|---|---|---|
| Rất sớm (có thể trước bình minh) | Có mặt tại khu tập kết, điểm danh, ký giấy tờ | Đi muộn có thể làm trễ cả dây chuyền hoá trang |
| Sáng sớm | Nhận trang phục: đồ cũ, rách, nhuộm bẩn có chủ đích | Trang phục được ghi số để giữ nguyên qua nhiều ngày quay |
| Sáng | Ghế hoá trang theo nhóm khoảng cách | Nhóm gần máy quay lâu nhất, nhóm xa nhanh nhất |
| Trước khi quay | Hướng dẫn chuyển động, tập thử với trợ lý đạo diễn hoặc biên đạo | Học "luật" xác sống của phim: đi chậm hay nhanh, giật cục hay lừ đừ |
| Cả ngày | Quay nhiều lần một cảnh, chờ đổi góc máy, chờ ánh sáng | Chờ đợi chiếm phần lớn thời gian |
| Giữa ca | Ăn uống, nghỉ | Ăn cẩn thận để không làm hỏng hoá trang; nhiều người dùng ống hút |
| Cuối ngày | Tháo hoá trang, trả trang phục | Có thể mất thêm 30 phút nếu có miếng đắp giả |
Lịch cụ thể khác nhau tuỳ đoàn phim, quốc gia và quy mô. Phim lớn ở Mỹ có quy định nghỉ ngơi, giờ ăn rõ ràng theo hợp đồng công đoàn; đoàn phim nhỏ thì linh hoạt hơn.
Ghế hoá trang: ngồi yên là một kỹ năng
Đoàn phim xác sống thường chia quần chúng theo khoảng cách tới máy quay. Theo lời kể của một người từng đóng xác sống cho The Walking Dead (bài về Greg Nicotero có chi tiết), nhóm gần máy quay có thể ngồi một đến hai tiếng, có miếng đắp giả trên mặt; nhóm ở xa chỉ mất khoảng mười lăm phút. Người được xếp nhóm gần có nhiều thời gian lên hình hơn, nhưng cũng phải chịu lớp hoá trang dày, nóng hơn.
Một vài điều người từng đóng hay chia sẻ:
- Đến với gương mặt sạch: không trang điểm, không bôi kem dày; cạo râu hoặc để râu theo yêu cầu trước của đoàn.
- Báo trước dị ứng: dị ứng cao su, da nhạy cảm, bệnh da, hen suyễn, đang dùng thuốc — nói với bộ phận hoá trang ngay từ đầu.
- Kính áp tròng: chỉ đeo khi đoàn có chuyên viên phụ trách, được kiểm tra mắt; báo ngay nếu mắt khó chịu. Đừng tự mang kính hoá trang của mình đến.
- Không tự sửa hoá trang: ngứa, bong mép thì gọi thợ hoá trang, đừng gãi hay tự dán lại.
Học cách "chết" cho đúng phim
Mỗi phim có "luật" chuyển động riêng. Có phim muốn xác sống đi lê chậm, có phim muốn chạy, có phim muốn những cú bẻ khớp kỳ dị — như các phim Hàn Quốc tuyển cả vũ công breakdance và diễn viên đóng thế cho cảnh đám đông (bài về vũ đạo xác sống Hàn Quốc có chi tiết). Buổi hướng dẫn thường gồm:
- Dáng cơ bản: tư thế vai, đầu, tay, cách đặt chân.
- Tốc độ: đi theo tín hiệu nào, dừng lúc nào, chuyển sang nhanh khi nào.
- Biến thể cá nhân: mỗi người được khuyến khích một nét riêng (khập khiễng một chân, một tay buông thõng) để đám đông không giống hệt nhau.
- Vị trí và hướng: đi từ điểm nào đến điểm nào, không chắn diễn viên chính, không nhìn thẳng vào ống kính trừ khi được yêu cầu.
- An toàn: cách ngã, cách va chạm giả, khoảng cách với diễn viên chính; mọi cảnh có tiếp xúc đều có điều phối viên đóng thế lo.
Ở nhiều đoàn, xác sống được yêu cầu cử động mà không phát ra tiếng, vì tiếng gầm sẽ được lồng ở hậu kỳ (xem bài về tiếng gầm xác sống). Người mới thường bất ngờ vì điều này.
Những khó khăn ít ai kể
- Thời tiết: quay ngoài trời nắng nóng với lớp hoá trang dày và quần áo nhiều lớp rất mệt; quay đêm lạnh thì ngược lại. Đoàn tốt luôn có nước uống, chỗ nghỉ, nhân viên y tế.
- Chờ đợi: một cảnh vài giây có thể mất cả buổi. Mang theo sách, giữ sức, nghe theo hướng dẫn.
- Đi vệ sinh, ăn uống: với trang phục và hoá trang, việc đơn giản cũng trở nên phức tạp; ăn đồ mềm, uống bằng ống hút.
- Lặp lại: ngã cùng một chỗ, đi cùng một đoạn hàng chục lần. Thể lực và kiên nhẫn quan trọng hơn khả năng diễn.
- Giữ nghiêm túc: cười giữa cảnh là phải quay lại cả đám đông. Đây là lỗi hay gặp nhất của người mới.
Phép lịch sự trên phim trường
- Không chụp ảnh, không đăng mạng khi chưa được phép; nhiều đoàn yêu cầu ký cam kết bảo mật nội dung.
- Nghe theo trợ lý đạo diễn: họ là người điều phối quần chúng, mọi thắc mắc hỏi họ.
- Giữ trang phục, đạo cụ đúng như được giao, không đổi chỗ, không mang về.
- Không làm phiền diễn viên chính giữa các cảnh quay.
- Tôn trọng người xung quanh: bạn diễn quần chúng, ê-kíp hoá trang, người dân nơi quay nếu quay ngoài phố.
Muốn thử đóng xác sống thì bắt đầu từ đâu
Ở nhiều nước, diễn viên quần chúng được tuyển qua các công ty chuyên cung cấp quần chúng hoặc qua thông báo tuyển của đoàn phim. Ở Việt Nam, các đoàn phim, công ty sản xuất quảng cáo, video ca nhạc thường đăng tin tuyển trên mạng. Một số lưu ý:
- Cẩn thận lừa đảo: đoàn phim đàng hoàng trả tiền cho quần chúng, không thu tiền "phí hồ sơ", "phí đào tạo" của người tham gia. Tìm hiểu đơn vị tuyển trước khi gửi thông tin cá nhân.
- Hỏi rõ điều kiện: thời gian, địa điểm, thù lao, ăn uống, việc hoá trang, có đeo kính áp tròng hay không.
- Bắt đầu nhỏ: các sự kiện Halloween, diễu hành xác sống, nhà ma ở khu vui chơi là nơi tốt để làm quen với việc hoá trang và "diễn" xác sống trước công chúng.
- Chăm sóc sức khoẻ: sau ngày quay, tẩy trang kỹ, dưỡng ẩm; da hoặc mắt có phản ứng kéo dài thì đi khám bác sĩ da liễu, bác sĩ mắt.
Góc nhìn hôm nay: những người làm nên đám đông
Khán giả hiếm khi nhớ tên diễn viên quần chúng, nhưng không có họ thì không có phim xác sống. Cảnh đám đông tràn qua phố, dồn vào cửa kính, bước ra từ bóng tối đều là kết quả của hàng chục, hàng trăm người dậy sớm, ngồi ghế hoá trang, chờ đợi và đi đúng nhịp. Lần tới xem phim, thử để ý những xác sống ở hậu cảnh: mỗi người trong đó đều đã có một ngày dài.
Câu hỏi thường gặp
Đóng xác sống trên phim có khó không?
Không cần lời thoại nhưng cần kỷ luật và thể lực: dậy sớm, ngồi hoá trang lâu, lặp lại một động tác nhiều lần, không cười, giữ đúng vị trí. Phim thường có buổi hướng dẫn chuyển động trước khi quay.
Hoá trang xác sống cho diễn viên quần chúng mất bao lâu?
Tuỳ vị trí. Theo lời kể của diễn viên quần chúng, người đứng gần máy quay có thể mất một đến hai giờ, người ở xa chỉ khoảng mười lăm phút. Tháo miếng đắp giả cuối ngày mất thêm khoảng nửa giờ.
Xác sống trên phim có gầm gừ khi quay không?
Nhiều đoàn yêu cầu xác sống cử động mà không phát ra tiếng để giữ lời thoại của diễn viên chính rõ ràng. Tiếng gầm, rên được lồng ở khâu hậu kỳ bởi nhóm diễn viên lồng tiếng.
Làm sao để được đóng xác sống trong phim?
Theo dõi tin tuyển quần chúng của đoàn phim, công ty sản xuất, công ty cung cấp quần chúng. Cẩn thận với nơi thu phí của người tham gia; hỏi rõ thời gian, thù lao và việc hoá trang trước khi nhận lời.
Đóng xác sống cần lưu ý gì về sức khoẻ?
Báo trước dị ứng, bệnh da, bệnh mắt, hen suyễn; chỉ đeo kính áp tròng khi có chuyên viên của đoàn; uống đủ nước; tẩy trang kỹ sau khi quay. Da hoặc mắt có phản ứng kéo dài thì đi khám bác sĩ.
