Zack Snyder bước vào điện ảnh bằng một phim xác sống: bản làm lại Dawn of the Dead (2004), và gần hai mươi năm sau quay lại thể loại với Army of the Dead (2021) cho Netflix. Hai phim cho thấy rõ dấu tay của ông: hình ảnh bóng bẩy như quảng cáo, nhịp hành động dồn dập, nhân vật thành từng nhóm đặc trưng. Bản 2004 biến trung tâm thương mại thành phim sinh tồn căng thẳng; bản 2021 biến Las Vegas thành bối cảnh cho một phi vụ đột nhập giữa thành phố xác sống.
Từ đạo diễn quảng cáo đến phim đầu tay
Trước năm 2004, Snyder làm quảng cáo truyền hình và video ca nhạc. Hãng Universal giao cho ông làm lại Dawn of the Dead của George A. Romero, một nhiệm vụ nhiều người hâm mộ nghi ngại vì bản gốc năm 1978 được coi là kinh điển. Kịch bản do James Gunn viết, người về sau nổi tiếng với các phim siêu anh hùng.
Gunn và Snyder giữ lại ý tưởng trung tâm, những người sống sót trú trong trung tâm thương mại, nhưng thay toàn bộ nhân vật, gần như toàn bộ tình tiết, và bỏ phần lớn lớp châm biếm tiêu dùng của bản gốc. Thay vào đó là phim sinh tồn với nhiều nhân vật, nhiều xung đột trong nhóm.
Dawn of the Dead (2004): mở đầu được nhắc mãi
Phim ra rạp tháng 3 năm 2004. Câu chuyện đặt ở vùng ngoại ô Milwaukee, bang Wisconsin, phần lớn quay tại một trung tâm thương mại ở Ontario, Canada. Sarah Polley đóng vai Ana, một y tá; Ving Rhames đóng viên cảnh sát Kenneth; Jake Weber, Mekhi Phifer và Ty Burrell trong các vai khác.
Đoạn mở đầu thường được coi là một trong những đoạn mở hay nhất của phim kinh dị thập niên 2000: một buổi sáng bình thường ở khu dân cư biến thành hỗn loạn chỉ trong vài phút, khi Ana chưa kịp hiểu chuyện gì. Ngay sau đó là chuỗi hình ảnh tin tức dồn dập chạy cùng bài hát "The Man Comes Around" của Johnny Cash. Snyder dùng kinh nghiệm dựng quảng cáo để kể cả một thế giới sụp đổ chỉ bằng vài chục cảnh ngắn.
Xác sống trong bản này chạy nhanh, một thay đổi khiến người hâm mộ bàn cãi nhiều; chủ đề ấy đã có bài riêng ở nơi khác. Phim cũng chào bản gốc bằng các vai khách mời của Ken Foree, Scott Reiniger và Tom Savini.
Một chi tiết dễ thương giữa phim căng thẳng: những người trong trung tâm thương mại trò chuyện với một người đàn ông bị kẹt ở cửa hàng bên kia đường bằng bảng viết chữ to, giơ lên qua mái nhà, thậm chí cùng nhau chơi cờ theo kiểu ấy. Đó là những khoảnh khắc người sống tìm cách giữ sự bình thường. (Tiết lộ nội dung) Phim không dừng ở cảnh cuối mà còn những đoạn hình xuất hiện xen trong danh đề cuối phim, đừng tắt sớm.
Sau Dawn: dấu tay của Snyder
Thành công của Dawn mở đường cho Snyder làm 300, Watchmen và các phim siêu anh hùng. Phong cách của ông dần định hình: quay chậm (slow motion) ở những khoảnh khắc cao trào, màu sắc được chỉnh mạnh, khung hình như tranh truyện. Khi quay lại thể loại xác sống, ông mang tất cả những thứ đó theo.
Cũng cần nói thêm vì sao Dawn 2004 được nhớ: nó ra đời đúng lúc thể loại vừa hồi sinh nhờ 28 Days Later và Resident Evil năm 2002, và chứng minh rằng một bản làm lại phim kinh điển có thể đứng được bằng chân mình. Thành công ấy góp phần mở ra làn sóng làm lại phim kinh dị thập niên 1970–1980 của Hollywood trong những năm sau đó, với kết quả rất không đồng đều.
Army of the Dead (2021): phi vụ ở Las Vegas
Theo các bài báo khi phim ra mắt, ý tưởng Army of the Dead đã được Snyder phát triển từ cuối thập niên 2000 nhưng nằm chờ nhiều năm, đến khi Netflix nhận làm. Phim chiếu giới hạn ở một số rạp rồi lên Netflix ngày 21 tháng 5 năm 2021. Snyder vừa đạo diễn, vừa đồng viết kịch bản, vừa tự làm quay phim.
Câu chuyện: một tai nạn làm dịch xác sống bùng ở Las Vegas. Thành phố bị cô lập bằng một bức tường container. Một doanh nhân thuê cựu chiến binh Scott Ward, do Dave Bautista đóng, lập nhóm đột nhập vào một sòng bài để lấy số tiền lớn còn trong két, trước khi chính quyền xoá sổ thành phố. Nhóm gồm những gương mặt quen của phim phi vụ: người mở két, phi công, kẻ dẫn đường, và cả con gái của Ward.
Xác sống có tổ chức
Điểm mới đáng chú ý nhất của phim là phân tầng xác sống. Bên cạnh những xác sống thông thường chậm chạp, có nhóm "Alpha" nhanh, thông minh, có thủ lĩnh, có lãnh thổ và thậm chí có quy tắc thương lượng với con người. Phim gợi ý chúng có cảm xúc và gia đình, khiến ranh giới quái vật và người mờ đi. Có cả một con hổ xác sống, chi tiết người xem nhớ ngay.
Những chuyện hậu trường
- Snyder quay nhiều cảnh bằng ống kính khẩu độ rất lớn, khiến hậu cảnh nhoè mịn, tạo cảm giác như mơ. Lựa chọn này được khen về thẩm mỹ nhưng cũng bị một số khán giả chê khó nhìn.
- Sau khi quay xong, vai phi công được giao lại cho Tig Notaro, và các cảnh của cô được quay riêng rồi ghép kỹ thuật số vào phim với các diễn viên khác.
- Phim có một phần tiền truyện, Army of Thieves (2021), do Matthias Schweighöfer, người đóng vai chuyên gia mở két, đạo diễn và đóng chính. Phần này gần như là phim phi vụ thuần tuý, xác sống chỉ là bối cảnh xa.
So sánh hai phim
| Tiêu chí | Dawn of the Dead (2004) | Army of the Dead (2021) |
|---|---|---|
| Thể loại pha trộn | Kinh dị sinh tồn | Phim phi vụ, hành động |
| Bối cảnh | Trung tâm thương mại ngoại ô | Las Vegas bị cô lập |
| Kịch bản | James Gunn | Snyder cùng Shay Hatten, Joby Harold |
| Phát hành | Rạp chiếu (Universal) | Netflix, chiếu rạp giới hạn |
| Xác sống | Đồng loạt, nhanh | Phân tầng: thường và Alpha thông minh |
| Điểm mạnh hay được khen | Đoạn mở đầu, nhịp căng | Ý tưởng thế giới, hình ảnh |
| Điểm hay bị chê | Mất lớp châm biếm của bản gốc | Dài, nhiều nhân vật mờ nhạt |
Góc nhìn hôm nay: xem Snyder thế nào cho đúng
Người yêu bản 1978 thường so sánh và thất vọng vì bản 2004 không còn ẩn dụ tiêu dùng. Nhưng nếu xem như một phim riêng, Dawn 2004 là phim sinh tồn chặt chẽ, nhiều nhà phê bình đánh giá cao trong số các bản làm lại phim kinh dị đầu thế kỷ. Army of the Dead thì nên xem như phim giải trí hành động với thế giới xác sống được dựng công phu.
Cả hai phim đều có nhiều cảnh bạo lực và hình ảnh ghê rợn, chỉ dành cho người lớn. Một cách xem thú vị: xem bản 1978 của Romero, rồi bản 2004, rồi Army of the Dead, để thấy trong hơn bốn mươi năm, trung tâm mua sắm và sòng bài, hai biểu tượng của tiêu dùng Mỹ, được dùng làm sân khấu cho xác sống theo những cách khác nhau thế nào.
Câu hỏi thường gặp
Dawn of the Dead 2004 có phải phim đầu tay của Zack Snyder không?
Đúng. Trước đó Snyder làm quảng cáo và video ca nhạc. Dawn of the Dead (2004) là phim điện ảnh đầu tiên ông đạo diễn, kịch bản do James Gunn viết.
Army of the Dead có liên quan đến Dawn of the Dead không?
Không. Army of the Dead (2021) là câu chuyện hoàn toàn mới về một phi vụ ở Las Vegas, chỉ chung đạo diễn và đề tài xác sống với Dawn of the Dead 2004.
Xác sống Alpha trong Army of the Dead là gì?
Đó là loại xác sống nhanh, thông minh, có thủ lĩnh và có tổ chức riêng trong phim. Chúng khác với xác sống thông thường chậm chạp và có thể thương lượng với con người.
Army of Thieves là phim gì?
Army of Thieves (2021) là phần tiền truyện của Army of the Dead, kể về chuyên gia mở két Dieter trước sự kiện Las Vegas. Matthias Schweighöfer vừa đạo diễn vừa đóng chính, xác sống chỉ là bối cảnh phụ.
Dawn of the Dead 2004 quay ở đâu?
Câu chuyện đặt ở vùng Milwaukee, bang Wisconsin, nhưng phần lớn phim được quay tại một trung tâm thương mại ở Ontario, Canada. Đây là cách làm phổ biến của Hollywood để tiết kiệm chi phí.
